BU BİR HAYIR DÜZENİ DEĞİL
BU, KAMU YETKİSİNİN SİSTEMLİ DEVİR TESLİMİDİR
Cumhuriyet bu ülkeye sadece bir yönetim biçimi getirmedi.
Cumhuriyet, kamuyu kurdu.
Yetkiyi görünür kıldı.
Hesabı zorunlu hale getirdi.
Bu yüzden Cumhuriyet’in temel ilkesi nettir:
Kamu hizmeti, kapalı yapılarla değil, kamusal hukukla yürütülür.
Mustafa Kemal Atatürk vakıfları tarif ederken bir cümle kuruyordu:
“Vakıflar, memleketin mühim bir servetidir.”
Ama o cümlenin devamı vardı.
O servetin millet yararına kullanılması şartıyla.
İşte bugün mesele tam da burasıdır.
RAKAMLAR ORTADA
Türkiye’de bugün:
6.000’in üzerinde yeni vakıf faaliyet gösteriyor.
Buna:
- 200’ün üzerinde mülhak vakıf
- 160’ın üzerinde cemaat vakfı
eklendiğinde ortaya çıkan tablo şudur:
Bu artık dağınık bir yapı değil.
Bu, genişlemiş bir sistemdir.
ZAMAN NE SÖYLÜYOR?
Cumhuriyetin ilk yıllarında vakıf sayısı sınırlıydı.
1923–2000 arasında birkaç bin vakıf kuruldu.
Son 20 yılda ise:
Sayı katlandı.
Ama mesele sayı değildir.
MESELE YOĞUNLAŞMA
Bu vakıflar rastgele dağılmadı.
Aynı alanlara yerleşti:
- Eğitim
- Öğrenci yurtları
- Burs sistemleri
- Gençlik yapıları
Bu bir çeşitlilik değil.
Bu, yönlendirilmiş bir yerleşimdir.
ASIL KIRILMA NOKTASI
Bu vakıflar neyle büyüyor?
- Tahsislerle
- Protokollerle
- Kamu arazileriyle
- Kamu binalarıyla
YANİ:
Kaynak doğrudan kamudan çıkıyor.
PEKİ DENETİM?
Kâğıt üzerinde var.
Şu soruların cevabı yok:
- Hangi vakfa ne kadar verildi?
- Hangi kriterle verildi?
- Hangi sonuç alındı?
CEVAP YOK
Cevap yoksa…
Şeffaflık yoktur.
ŞİMDİ YASA
Son düzenleme ile birlikte:
- Vakıf taşınmazlarının kullanım süresi genişletiliyor
- Vakıf şirketlerine doğrudan kiralama imkânı tanınıyor
En kritik olanı:
Geçmişte vakıf kökenli olup bugün kamu kullanımında olan taşınmazların
yeniden vakıf sistemine devri mümkün hale geliyor.
BU NE DEMEK?
Bu şu demek:
Zaten büyüyen bir yapı…
Artık yasa ile büyütülüyor.
ŞİMDİ KRİTİK KIRILMA
Bir belediyenin işlettiği…
Restore ettiği…
Halkın kullanımına açtığı bir alan…
Bir gün “vakıf kökenli” denilerek başka bir yapının tasarrufuna geçiyorsa…
Bu bir mülkiyet meselesi değildir.
BU, YETKİ MESELESİDİR.
Bu, yerel yönetimin elindeki kamusal alanın başka bir merkeze aktarılmasıdır.
Bu, Cumhuriyet’in kurduğu yerel yönetim mantığının aşınmasıdır.
BU TABLO TESADÜF DEĞİLDİR
Binlerce vakıf.
Aynı alanlara yerleşen yapılar.
Kamudan çıkan kaynak.
Ardından bu alanları daha da açan bir yasa.
BU TESADÜF DEĞİL
BU, KURULMUŞ BİR DÜZENDİR
YABANCI MESELESİ
Evet.
Yabancılar da vakıf kurabilir.
Uluslararası yapılar faaliyet gösterebilir.
Mesele bu değildir.
Mesele, bu yapıların hangi alanda güç kurduğudur ve o alanın kontrolüdür.
CEVAP NET
Eğitim.
Gençlik.
Yurtlar.
YANİ GELECEĞİN KENDİSİ
SON SORU
Bu ülkede vakıf sayısı biliniyor.
Ama şu bilinmiyor:
- Hangi vakıf hangi güce sahip?
- Hangi vakıf hangi kaynağı kullanıyor?
- Hangi vakıf hangi alanı kontrol ediyor?
BİLİNMİYOR
BİLİNMİYORSA…
Bu sistem sorgulanır.
Atatürk vakfı bir servet olarak tanımladı.
Ama o serveti milletin yararına şartladı.
Bugün ise:
Servet var.
Yapı var.
Yetki var.
Ama yararın kime olduğu tartışmalı.
Bu tartışma yapılmadan hiçbir sistem meşru değildir.
BU BİR HAYIR DÜZENİ DEĞİL.
BU, KAMU GÜCÜNÜN YENİDEN PAYLAŞIMIDIR.
ADI VAKIFTIR.
AMA GERÇEK: KONTROLDÜR VE KONTROL İKTİDARDIR.
