26 Eylül Avrupa Dil Günü, Avrupa’da çok dilliliğin önemini gündeme taşırken Türkiye’de yabancı dil eğitiminin nasıl daha etkili hale getirilebileceği sorusunu da gündeme taşıyor. Dil bilimci, eğitimci ve yazar Seda Yekeler, yabancı dil eğitiminde reforma ihtiyaç olduğuna dikkat çekiyor: “Beyinde yer alan işitme korteksi ve Broca alanı aktif edilmeden öğrenilen gramer kuralları zihinde ölü bilgi olarak kalır. Dilde başarı uzun saatlere bağlı değildir; evde her gün 20 dakikalık sürdürülebilir pratik ister.”
Türkiye’nin ilk ve tek dil vakfı SEYEV ve yüzde 100 yerli dil öğrenme uygulaması Lingozon’un kurucusu olan dil bilimci, yazar ve eğitimci Seda Yekeler, 26 Eylül Avrupa Dil Günü vesilesiyle çocukların yabancı dil öğrenme süreçlerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Türkiye’de yabancı dil öğretiminde bir reforma ihtiyaç olduğuna dikkat çeken Seda Yekeler, ‘’Müfredatı değil, biyolojik sıralamayı değiştirmeliyiz. Türkiye’de yıllardır yapılan en büyük hata, dili bir ‘ders’ yani fen bilgisi veya matematik gibi teorik bir bilgi nesnesi olarak öğretmeye çalışmak. Çocuğa daha konuşmayı bilmeden dilbilgisi kurallarını, formülleri yüklüyoruz. Oysa beyin dili kurallarla değil, ses frekanslarıyla ve taklitle öğrenir’’ dedi.
Dil eğitiminde 20 yılı aşkın deneyime sahip olan, kültürel farklılıkları da gözeterek nörolojik temellere dayalı geliştirdiği dil edinme metodu YEK’i uygulayan Yekeler, hem okullara hem de ebeveynlere görev düştüğünü vurguladı: ‘’Okullardaki ve evdekileri dil öğretim modelini ‘görsel ve kural odaklı’ yapıdan çıkarıp, tamamen ‘işitsel ve doğal maruz kalma’ zeminine çekmeliyiz. Beyinde yer alan işitme korteksini ve Broca alanını aktif etmeden kağıt üzerinde yazılan her gramer kuralı, zihinde ölü bilgi olarak kalır. Reform; tahtaya kural yazmayı bırakıp, kulağı eğitmekle başlar.’’
‘’Kurs Arayıp Gramer Kitabı Almayın, Evde Ses Mimarisi İnşa Edin’’
Çocukların dil öğrenme süreçlerinde ebeveynlerin de önemli bir rol üstlendiğini belirten Seda Yekeler, evde yapılması gerekenleri şöyle anlattı: ‘’İlk adım, evdeki ses ortamını değiştirmekle başlıyor. Çocuklara sürekli yabancı dilde kelime ezberletmeye çalışmak yerine; yabancı dilin doğal akışını, melodisini ve aksanını duymaları sağlanmalı. İster bir çizgi film, ister kaliteli bir çocuk podcast’i veya hikaye seslendirmesi olsun, çocuğun yabancı dile düzenli olarak maruz kalması önemli. Beyin, biz farkında olmadan o dilin akustik haritasını çıkarmaya başlar. Dil öğrenimi yalnızca sınıfta değil, evdeki günlük ses ortamında da başlar.”
Dil Fobisi Evde Mi Başlıyor?
Ebeveynlerin yaptığı en büyük hatalardan birinin ise çocuğu dili kullanmaya zorlayarak onu bir “performans nesnesine” dönüştürmek olduğunu ifade eden Yekeler, sözlerini şöyle sürdürdü: ‘’Yurtdışı tatillerinde ‘Hadi sen tercüme et’ zorlamasından aile içinde hadi ‘İngilizce konuş biraz’ ısrarına kadar beyin tehdit veya baskı hissettiği anda öğrenme süreci olumsuz etkilenebilir. ‘Öğrendiğini kanıtla’ baskısı, çocukta dil bariyerinin ve konuşma korkusunun temellerini atabilir. Bir diğer önemli hata ise çocuğun yaptığı telaffuz veya gramer hatalarını anında düzeltmektir. Dil edinimi, hata yaparak ilerleyen doğal bir süreçtir. Çocuğu sürekli düzeltmek, onda yanlış yapma kaygısı oluşturabilir.
Ebeveynler “Meraklı Bir Eşlikçi” Olmalı
Ebeveynlerin dil öğrenme sürecinde denetleyici değil, çocuklarına eşlik eden bir rol üstlenmeleri gerektiğini vurgulayan Yekeler, evde yabancı dile karşı oluşan tutumun da çocukların yaklaşımını doğrudan etkilediğine dikkat çekti: “Eğer siz ‘Ben de hiç anlamıyorum bu İngilizceyi’ diyorsanız veya tam tersine sürekli çocuğu sorgulayan bir denetçi gibi davranıyorsanız, çocuk da dili bir yük olarak görebilir. Ebeveynin yapması gereken, dili hayatın doğal bir parçası haline getirmektir. Evde birlikte yabancı dilde bir yemek tarifi izleyip uygulamak, yabancı dilde bir şarkıya eşlik etmek veya anlamını bilmedikleri bir kelimenin anlamına çocukla birlikte bakmak gibi küçük aktivitelerin bu süreci destekleyecektir. Çocuk dili bir ders olarak değil, dünyayla iletişim kurmanın ve eğlenmenin bir aracı olarak gördüğünde süreç çok daha doğal ve sürdürülebilir hale gelir.”
Mikro Temasla Başarı: Her Gün 20 dakikalık Rutinle Sürdürülebilir Egzersiz
Seda Yekeler, dil öğreniminde başarının düzenli tekrar ve süreklilikle ilişkili olduğunu belirterek, “Dilde başarı uzun saatler çalışmaya değil; her gün aksatılmadan yapılan kısa, düzenli ve sürdürülebilir pratiklere bağlıdır. Bu yöntem, dil öğreniminde çok daha etkili olacaktır” dedi.
Yekeler, ebeveynlere gün içinde uygulanabilecek, bilimsel temellere dayalı ‘’20 dakikalık Akustik ve Nöro-Akış” rutinini içeren pratik tavsiyelerde bulundu:
- İlk 10 dakika – İşitsel maruz kalma: Çocuğun ilgisini çeken bir konuda; doğa, bilim veya sevdiği çizgi karakterler gibi alanlarda yabancı dilde bir video ya da ses kaydı dinletilebilir. Buradaki amaç her kelimeyi anlamasını sağlamak değil, beynin dilin ritmine ve ses yapısına alışmasını desteklemektir.
- Son 10 dakika – Taklit ve gölgeleme (Shadowing): Çocuğun duyduğu cümleleri, anlamını tek tek sorgulamadan, duyduğu sesleri taklit ederek yüksek sesle tekrar etmesi sağlanabilir.
