Çatışan egolar, para, telif hakları ve sahne arkasında konuşulmayanlar.
Sevdiğimiz bir müzik grubunun dağıldığını duyunca ilk aklımıza gelen soru genellikle aynı: Ne oldu ki şimdi? Ne oldu da anlaşamadılar?
Yıllarca birlikte müzik yapmış, aynı sahneyi paylaşmış, aynı otobüste şehir şehir dolaşmış, aynı sofralarda oturan insanlar bir gün neden birbirlerinin yüzüne bakamaz hale gelmiş olabilir? Para yüzünden mi, egoları çatıştığından mı, yoksa müzikal anlaşmazlıklar mı? Bunlardan her biri veya hepsi birden ana sebep olabilir. Ancak, dışarıdan pek görünmeyen başka meseleler de var.
Bir şarkıyı açıp dinliyoruz, üç dört dakika sonra bitiyor ve o anda tüketiyoruz. Şarkının etkisi kaldıysa birkaç defa daha dinliyor, sevdiklerimizle paylaşıyoruz. Aynen, o büyük emeklerle, saatlerce bin bir zahmetle hazırlanan lezzetli yemekleri birkaç dakikada tükettiğimiz gibi. Oysa o şarkının bizim dinlediğimiz halinin ortaya çıkması çoğu zaman aylar sürüyor. Bestesi, sözleri, düzenlemesi, çalınması, söylenmesi, kaydı, miksi derken bir sürü insanın emeği, zamanı ve yaratıcılığı var içinde. Konsere çıkmak desen apayrı bir dünya, adeta zorlu bir yolculuk. Haftalar süren denemeler, provalar, minik tartışmalar, yolculuklar, teknik hazırlıklar, organizasyon, tanıtım, ekipmanlar derken harcanan paralar, emekler ve zamanlar var. Seyirci sadece sahnede gördüğü bir buçuk saati biliyor. Öncesinde neler yaşandığını, kan, ter ve gözyaşı olduğunu bilemez.
Bir müzik grubu içinde herkesin müzikten beklentisi aynı olmuyor. Birisi sürekli konser vermek istiyor, diğeri stüdyoya kapanıp yeni şarkılar üretmek. Birisi kendisine düzenli bir iş kurmak istiyor, diğeri sevgilisiyle dünyayı gezmek. Kimi müziği hayatının merkezine koymuş, kimi içinse hayatının önemli ama tek olmayan bir parçası. Başlangıçta pek önemsenmeyen bu farklılıklar zamanla büyüyebiliyor ve derin krizlerin tetikleyicisi olabiliyor.
İşin içine biraz başarı, biraz para, biraz da popülerlik girince işler iyice karışıyor. Dün birlikte aynı hayalin peşinde koşan insanlar, bugün kimin daha çok emek verdiğini veya kimin herhangi bir şeyin ucundan tutmadığını sorgulamaya başlıyorlar. Haksız da değiller aslında, herkes bir şekilde kendi emeğini daha yakından görüyor ve sorgulamaya başlıyor.
Müzik grubu işinin bir de pek romantik olmayan, hukuki tarafı var. Mesela, grubun söylediği şarkılar kimin olacak? Şarkıyı besteleyen mi, düzenleyen mi, yoksa hep birlikte çalanlar mı hak sahibi? Konserden kazanılan para nasıl bölüşülecek? Gruptan biri ayrıldığında eski şarkıları söylemeye devam edebilecek mi? Peki grubun adı kime kalacak? Marka tescili yapılmış mıydı? Bunlar öyle ayrıntı deyip geçilecek konular değil.
Aynı grupta çalıyor olmak, bütün şarkıların telif haklarına ortak olmak anlamına gelmiyor. Şarkıyı yazan kişinin hakları başka, onu seslendiren müzisyenin hakları başka, kaydı yaptıran ve kayıt üzerinde hak sahibi olan kişinin hakları başka. Üstelik bir müzisyenin gruptan ayrılması, geçmişteki emeğinden doğan haklarının da bittiği anlamına gelmiyor.
O yüzden müzik gruplarının daha en baştan bazı şeyleri konuşması, mümkünse yazılı hale getirmesi gerekiyor. Kim ne yapacak, gelirler nasıl paylaşılacak, şarkılar nasıl kullanılacak, biri ayrılırsa ne olacak? Biliyorum, birlikte müzik yapmaya hevesle başlamış insanlara sözleşmeden bahsetmek biraz tuhaf gelebilir. Daha ilk günden ayrılığı düşünmek gibi.
Ama bence tam tersi. İnsanlar birbirlerini severken, birbirlerine güvenirken bu konuları konuşmak çok daha kolay. Kavga başladıktan sonra herkesin hatırladığı anlaşma başka oluyor. Elbette sözleşme her şeyi çözmez. Kimseye arkadaşının fikrine saygı duymayı, verdiği sözü tutmayı ya da alkışı paylaşmayı öğretemezsiniz. Hele çatışan egoları bir sözleşme maddesiyle kontrol etmek… Keşke o kadar kolay olsa.
Müzik tarihi dağılan gruplarla dolu. Üstelik aralarında dünyanın en iyi müziklerini yapmış olanlar da var. Bazıları yıllar sonra yeniden bir araya geldi. Bazıları birbirleriyle konuşmadı bile. Bazen düşünüyorum, bir grubun başarılı olması için illa ömür boyu birlikte kalması mı gerekiyor? Bence hayır.
Belki de asıl mesele, birlikte oldukları süre boyunca ne ürettikleri. Birbirlerinin emeğine ne kadar saygı gösterdikleri. Ve yollar ayrıldığında geride ne bıraktıkları. Çünkü gruplar dağılıyor, müzisyenler başka yollara gidiyor. Kimi tek başına devam ediyor, kimi yeni bir grupla. Hayat böyle bir şekilde akıp gidiyor.
Ama yıllar sonra bir yerde, hiç beklemediğimiz bir anda o eski şarkı çalmaya başlıyor. Bir bakıyoruz, hepimiz hâlâ ezbere söylüyoruz. Demek ki ortaklıklar ve grupdaşlıklar bitse bile bazı şeyler bitmiyor. En azından müzik bitmiyor.
Sevgiyle ve müzikle kalın. En önemlisi, kalın.
