BİR ÜLKE, KAÇ KEZ AYNI ACIYI YAŞAR?
Rahmet.
Başsağlığı.
Taziye.
Acı.
Peki sonra?
İşte gazetecilik tam burada başlar.
Çünkü asıl soru ölümden sonra ne söylendiği değildir.
Ölümden önce neyin yapılmadığıdır.
Görev başındaki iki insan hayatını kaybettiğinde yalnızca iki aileye ateş düşmez.
Bir ülkenin güvenlik refleksi de sınanır.
Bu bir olay anlatısı değildir.
Bu bir başsağlığı metni değildir.
Bu bir taraf yazısı hiç değildir.
Bu, bir sistem sorgulaması yazısıdır.
Çünkü bu ülkede tehlikeli bir alışkanlık büyüyor.
Önce kayıp geliyor.
Sonra duygu geliyor.
Sonra açıklamalar geliyor.
Asıl gelmesi gereken ise çoğu zaman hiç gelmiyor:
Hesap veren devlet aklı.
Bir silahlı olay.
Bir müdahale.
Karşı ateş.
Kayıp.
Peki sonra?
Fail konuşulur.
Olay konuşulur.
Acı konuşulur.
Ama sistem çoğu zaman konuşulmaz.
Oysa asıl soru şudur:
Mesele yalnızca tetiğe basan kişi midir?
Yoksa o tetiği mümkün kılan sistem mi?
Silah o kişiye nasıl ulaştı?
Ruhsatsız mıydı?
Kaçak mıydı?
Yoksa daha rahatsız edici soru şu mu:
Ruhsatlıydı da bu kadar kolay mı edinildi?
Sağlık raporu gerçekten ne kadar derinlikliydi?
Psikolojik uygunluk gerçek bir değerlendirme miydi, yoksa formaliteye mi dönüştü?
Geçmiş şiddet eğilimi gerçekten sorgulandı mı?
Adli riskler yeterince tarandı mı?
Ruhsat bir güvenlik filtresi mi, yoksa zamanla bürokratik belgeye mi dönüştü?
Çünkü mesele yalnızca yasa dışı silah değildir.
Öldürücü güce erişimin ne kadar kolaylaştığıdır.
Burada başka sorular da vardır.
Risk doğru sınıflandırıldı mı?
Müdahale protokolü yeterli miydi?
Takviye planı var mıydı?
Koruyucu ekipman yeterli miydi?
Saha personeli gerçekten korunuyor muydu?
Çünkü bu yalnızca güvenlik meselesi değildir.
Bir yönetim kültürü meselesidir.
Kamu güvenliği yalnızca cesaretle yönetilmez.
Protokolle yönetilir.
Eğitimle yönetilir.
İstihbaratla yönetilir.
Risk analiziyle yönetilir.
Donanımla yönetilir.
Önleyici akılla yönetilir.
Görev başındaki kamu görevlileri fedakârlık gösterir.
Kimsenin buna itirazı yok.
Ama tam da burada tehlikeli bir zihinsel kolaycılık devreye girer.
“Kahraman” kelimesi bazen sistem açığını örten romantik perdeye dönüşür.
Çünkü insan hayatı şiir malzemesi değildir.
Kamusal sorumluluk alanıdır.
Bir insanın görevi cesaret göstermek olabilir.
Devletin görevi insan hayatını yalnızca cesarete bırakmamaktır.
Türkiye’de bireysel silahlanma artık yalnızca suç dünyasının problemi değildir.
Toplumsal güvenlik sorunudur.
Umut Vakfı’nın kamuya açık son kapsamlı verilerine göre, 2025 yılında basına yansıyan 3 bin 422 silahlı şiddet olayı yaşandı.
Bu olaylarda 2 bin 225 kişi hayatını kaybetti.
3 bin 167 kişi yaralandı.
Bu rakam yalnızca istatistik değil.
Bu alarmdır.
Çünkü burada mesele münferit olay değildir.
Silahın sıradanlaşmasıdır.
Bir yol verme tartışmasında.
Bir aile içi gerilimde.
Bir sokak kavgasında.
Bir düğünde.
Bir tehditte.
Bir ihbarda.
Silah bu kadar görünür hale geldiyse mesele yalnızca suçla mücadele değildir.
Risk kültürüyle mücadeledir.
Şimdi hukuka bakalım.
6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun yıllardır yürürlükte.
Yakın dönemde cezaları artıran değişiklikler de yapıldı.
Peki sonuç?
Sahadaki tablo bu kadar ağırsa soru kaçınılmazdır:
Kanun mu yetersiz?
Uygulama mı yetersiz?
Denetim mi yetersiz?
Yoksa bütün bunların toplamı mı?
Çünkü hukuk yalnızca metin değildir.
Caydırıcılık üretmiyorsa dekor olur.
Denetim süreklilik taşımıyorsa zayıflar.
Ruhsat sistemi gerçek risk filtresine dönüşmüyorsa delinir.
Ruhsatsız silah dolaşıyorsa sorun vardır.
Ruhsatlı silah yanlış ellere geçebiliyorsa yine sorun vardır.
Sorun yalnızca birey değildir.
Yapıdır.
Dünyaya bakalım.
Japonya bireysel silah erişimini dünyanın en sert kontrol sistemlerinden biriyle sınırlar.
İngiltere risk ve operasyon verilerini sistematik biçimde izler.
Almanya ruhsatı ciddi güvenilirlik ve uygunluk testlerine bağlar.
Avustralya büyük travmalardan sonra silah politikasını kökten değiştirdi.
Ama başka bir model de var.
Silahın gündelik hayatın olağan parçasına dönüştüğü toplum modeli.
Bedeli ağır.
Yüksek silahlı şiddet.
Yüksek toplumsal gerilim.
Daha riskli saha güvenliği.
Şimdi soru şu:
Biz önleme kültürüne mi yaklaşıyoruz, yoksa silahın gündelik hayatı normalleştirdiği eşiğe mi?
Demek ki mesele yalnızca suç gerçekleştikten sonra müdahale etmek değildir.
Riski suç doğmadan yönetebilmektir.
Bizde baskın olan ne?
Olay sonrası refleks kültürü.
Çünkü bazı toplumları yalnızca silah değil, suskunluk da öldürür.
Risk büyür.
Sessizlik.
Silah yayılır.
Sessizlik.
Uyarılar gelir.
Sessizlik.
Denetim tartışılır.
Sessizlik.
Veriler parçalı kalır.
Sessizlik.
Bir can gider.
Sonra herkes konuşur.
Bu kabul edilemez.
Çünkü kamu güvenliği cenaze törenlerinde görünür olan devlet anlayışıyla korunamaz.
Bir devlet görevlisini yalnızca ölümünden sonra onurlandırıyorsa eksik yapıyordur.
Görev başındaki insanın hakkı yalnızca saygı değildir.
Korunmaktır.
Şimdi çözüm.
Duygusal refleks değil.
Somut refleks.
Ruhsatsız silaha yönelik yaptırımlar yeniden caydırıcılık temelinde değerlendirilmelidir.
Ruhsat sistemi yalnızca belge üretme mantığından çıkarılmalı, düzenli risk değerlendirmesine bağlanmalıdır.
Psikolojik uygunluk, şiddet geçmişi ve adli risk yalnızca başvuru anında değil, süreklilik içinde izlenmelidir.
Silah satış ve dolaşım denetimi dijital takip dahil sıkılaştırılmalıdır.
Yüksek riskli ihbarlara müdahale protokolleri yeniden düzenlenmelidir.
Görev başında hayatını kaybeden kamu personeline ilişkin şeffaf yıllık bilanço yayımlanmalıdır.
Her ölümcül olay bağımsız operasyonel incelemeye açılmalıdır.
Koruyucu ekipman, saha güvenliği ve risk analizi denetlenebilir hale getirilmelidir.
Çünkü mesele yalnızca suç değildir.
İnsan hayatını yönetme ciddiyetidir.
Bir ülkede başsağlığı mesajları sistem reformundan hızlı geliyorsa, sorgulanması gereken yalnızca suç değil, yönetim refleksidir.
Rahmet yetmez.
Taziye yetmez.
Kahramanlık anlatısı yetmez.
Kanun var demek yetmez.
Fail yakalandı demek yetmez.
Bu ilk kayıp değil.
Sorun tam da bu.
Geçmişte kaybettik.
Bugün yine kaybediyoruz.
Sistem değişmezse yarın başka isimleri konuşacağız.
Acı değişmeyecek.
İşte korkulması gereken budur.
“Kader” demek, sorumluluğu görünmez kılar.
Ben buna önlenmeyen risk derim.
