Bilim dünyasında son yıllarda kadın kalbi üzerine araştırmalar hız kazansa da, kadınlar hâlâ kardiyovasküler araştırmalarda yeterince temsil edilmiş değil. Tıpta kadınların kalbi, halen ağırlıklı olarak erkek hastalardan elde edilen bilgiler üzerinden değerlendiriliyor. Bu durum ise kadınlarda kalp hastalıkların fark edilmesini, doğru tanı ve tedaviyi zorlaştırabiliyor.
Kalp ve damar hastalıkları dendiğinde akla çoğu zaman erkek hasta profili geliyor. Oysa kadınların kalbi ve damar sistemi, hastalıkların ortaya çıkışı, belirtilerin seyri ve tedaviye yanıt açısından erkeklerden önemli farklılıklar gösterebiliyor. Bir kadının kalp hikâyesi, yalnızca bugünkü tansiyon ve kolesterol değerlerinden ibaret değil; gebelik geçmişi, yaşam boyu sağlık öyküsü, kalbindeki farklı mekanizmalar da bu hikâyenin bir parçası.
Bilim dünyasında son yıllarda kadın kalbi üzerine araştırmalar hız kazansa da, kadınlar hâlâ kardiyovasküler araştırmalarda yeterince temsil edilmiş değil. İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Süha Çetin, “Kadınlarla ilgili tıbbi araştırmalar son yıllarda artsa da modern tıpta erkekler hâlâ ön planda. Birçok kalp ve damar hastalığının tanı ve tedavisine ilişkin bilgilerimiz, ağırlıklı olarak erkek hastalarda yürütülen çalışmalara dayanıyor. Bu durum kadınlarda hastalıkların fark edilmesini, doğru tanının konmasını ve en uygun tedavinin seçilmesini zorlaştırabiliyor” diyor.
“Kadın kalbi, erkek kalbinin küçültülmüş bir versiyonu değil”
Prof. Dr. Süha Çetin, kadınlarda kalp hastalıklarının yalnızca belirtilerinin değil, hastalığın ortaya çıkma biçiminin de farklı olabildiğini söylüyor. Özellikle küçük damar hastalığı, damar spazmı ve spontan koroner arter diseksiyonu (SCAD) gibi mekanizmalar kadınlarda daha fazla önem taşıyor. Bu farklılıklar, standart tetkiklerin bazı hastalarda yeterli bilgi vermemesine ve tanı süreçlerinin uzamasına neden olabiliyor. 2026 yılında yayımlanan Avrupa Kardiyoloji Derneği bilimsel bildirisi de kadınlarda mikrovasküler hastalık, damar spazmı, koroner diseksiyon ve tanısal yaklaşımlardaki cinsiyet farklılıklarına dikkat çekiyor. Prof. Dr. Çetin’e göre kadınların kalp sağlığı konusunda bilinmesi gereken 5 kritik nokta var:
1. En büyük riskiniz sadece tansiyon ve kolesterol değil
Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet, sigara, hareketsiz yaşam ve aile öyküsü kadınlarda da önemli kardiyovasküler risk faktörleri. Ancak kadınlar açısından başka faktörler de var. Gebelik sırasında yaşanan preeklampsi ve gestasyonel diyabet (geçici diyabet) gibi komplikasyonlar, ilerleyen yıllarda kalp ve damar hastalığı riskinin artmasıyla ilişkilendiriliyor. Polikistik over sendromu (yeni adıyla Poliendokrin Metabolik Over Sendromu – PMOS), lupus ve romatoid artrit gibi bazı hastalıklar da kardiyovasküler risk açısından dikkate alınması gereken tablolardan.
2. Kritik dönüm noktası: Menopoz
Menopoz geçişi, kadınların kalp sağlığının yeniden değerlendirilmesi gereken önemli bir dönem. Çünkü menopozla birlikte kadınların kardiyovasküler risk profili de önemli ölçüde değişebiliyor. Menopoz geçişi sırasında tansiyon, kolesterol ve metabolik risk faktörlerinde olumsuz değişiklikler görülebiliyor. Bu nedenle 40’lı ve 50’li yaşlarda ortaya çıkan yeni kardiyovasküler risklerin yalnızca “yaşın ilerlemesine” bağlanmaması gerekiyor.
3. Kadınlarda kalp krizi belirtileri farklı olabilir
Kalp krizinin klasik belirtileri arasında göğüste şiddetli baskı veya ağrı ilk sırada geliyor. Ancak kadınlarda tablo daha farklı seyredebilir. Göğüs ağrısının yanı sıra nefes darlığı, bulantı, soğuk terleme, alışılmadık veya yoğun yorgunluk gibi belirtiler de görülebilir. Dolayısıyla yorgunluk, stres, mide rahatsızlığı denilerek geçiştirilen bazı belirtiler aslında kalbin alarmı olabilir. Bu belirtilerin kalp kaynaklı olduğunun fark edilmemesi ise tanının gecikmesi demek. Kadınlarda kalp hastalığının belirtilerinin erkeklerden farklılaşabileceği ve kadınların kanıta dayalı tedavilere daha az ulaşabildiği, güncel bilimsel değerlendirmelerde de vurgulanıyor.
4. Hastalığın arkasında farklı mekanizmalar bulunabilir
Kalp krizlerinin önemli bir bölümü erkeklerde olduğu gibi kadınlarda da kalbi besleyen damarlardaki aterosklerotik plakların yırtılması ve pıhtı oluşması sonucu ortaya çıkıyor. Ancak kadınlarda bunun dışında başka mekanizmalar da mevcut. Küçük damar hastalığı, koroner damar spazmı ve spontan koroner arter diseksiyonu (SCAD) bunlar arasında yer alıyor. Özellikle genç ve orta yaşlı kadınlarda kalp krizi değerlendirilirken bu mekanizmaların göz önünde bulundurulması çok önemli. Bir diğer dikkat çekici tablo ise Takotsubo kardiyomiyopatisi, diğer adıyla “kırık kalp sendromu.” Çoğunlukla yoğun fiziksel veya duygusal stres sonrasında ortaya çıkabilen bu durum, özellikle menopoz sonrası kadınlarda görülür ve bazı hastalarda kalp fonksiyonları zaman içinde yeniden toparlanabilir.
5. “Anjiyoda damarlar temiz çıktı” demek her zaman kalp sorunu yok demek değildir
Kadınlarda küçük damar hastalığı ve damar spazmı gibi durumlar, klasik koroner anjiyografide her zaman açık biçimde görüntülenemeyebilir. Bu nedenle şikâyetleri devam eden bazı kadınlarda yalnızca büyük damarlara bakılarak sonuca varılması yetersiz kalır. Hastanın durumuna göre daha ileri ve özellikli testlere ihtiyaç duyulabileceği unutulmamalı.
