Şiddet, her zaman ses çıkarmaz. Bazen bir kapının ardında, bazen bir telefon ekranında, bazen de bir kadının söylemekten vazgeçtiği cümlenin içinde yaşar. Görünür olmadığı için yok sayılan, adı konulmadığı için hafife alınan her baskı, şiddetin kendisine açtığı yeni bir alandır.
Kadına yönelik şiddeti yalnızca bir yumruğa, bir yaraya, bir tecavüze, bir cinayete indirgemek; onun hayatını kuşatan görünmez sınırları görmemezlikten gelmektir. Bir kadına ne giyeceğini, kiminle görüşeceğini, nerede çalışacağını, nasıl yaşayacağını dikte etmek; arkadaşlarından ve ailesinden uzaklaştırmak, telefonunu denetlemek, konumunu izlemek, kazancına el koymak da şiddettir. Rızası dışında cinsel davranışlara zorlamak, bedeni üzerindeki söz hakkını yok saymak da… Tehdit, aşağılama, ekonomik bağımlılık yaratma, dijital taciz ve ısrarlı takip de aynı tahakkümün farklı yüzleridir.
Kadına yönelik şiddet, yalnızca fiziksel saldırıyla sınırlı değildir. Bir kadını dövmek, yaralamak, yaşamına kastetmek fiziksel şiddettir. Hakaret etmek, aşağılamak, korkutmak, tehdit etmek, arkadaşlarından ve ailesinden uzaklaştırmak psikolojik şiddettir. Rızası dışında cinsel davranışlara zorlamak, bedeni üzerinde söz sahibi olma hakkını ihlal etmek cinsel şiddettir. Çalışmasına engel olmak, kazancına el koymak, ekonomik kaynaklarını denetleyerek onu kendisine bağımlı kılmak ekonomik şiddettir. Telefonunu, sosyal medya hesaplarını denetlemek, konumunu takip etmek, özel görüntülerini izinsiz paylaşmak ve dijital ortamda tehdit etmek ise şiddetin yeni araçlarla hayatımıza giren biçimleridir. Israrlı takip de kadının güvenlik ve özgürlük duygusunu ortadan kaldıran ciddi bir şiddet biçimidir.
Şiddetin biçimi değişebilir; niyeti çoğu zaman değişmez: “Kadının kendi hayatı üzerindeki söz hakkını elinden almak.”
Oysa bir insanın özgürlüğü, başka bir insanın tahammül sınırlarına göre belirlenemez. Kıskançlık sevginin, kontrol korumanın, itaat de aile düzeninin adı değildir. Sevgi, bir insanın hayatını daraltarak kendine yer açamaz.
2026’nın rakamları, bu gerçeğin üzerini örtmeye izin vermiyor. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun Ocak-Ekim 2026 raporlarında yer alan veriler, yılın ilk on ayında 244 kadının erkekler tarafından öldürüldüğünü gösteriyor. Yalnızca ekim ayında 20 kadın öldürüldü; 39 kadın ise şüpheli şekilde ölü bulundu. Bu sayılar, farklı hayatların aynı istatistikte buluşmasından ibaret değil. Her birinin yarım bırakılmış bir hikâyesi, tamamlanamamış bir cümlesi, kendisine ait olması gereken bir geleceği vardı.
Üstelik şüpheli kadın ölümleri, cevabı henüz verilmemiş soruları da beraberinde getiriyor. Bir ölümün şüpheli olarak kayda geçmesi, onun unutulabileceği anlamına gelmemeli. Aydınlatılmayan her dosya, sözde intihar gerekçesiyle kapatılan her dava, geride yalnızca bir soruşturma eksikliği değil, adaletin tamamlanmamış bir borcunu bırakıyor.
Kadın cinayetlerini birkaç kişinin öfkesine, kıskançlığına ya da anlık öfke patlamasına bağlamak, meselenin asıl zeminini görünmez kılıyor. Kadının ayrılma kararını, boşanma talebini, partnerini reddetmesini, kendi hayatına ilişkin tercihlerini tehdit olarak gören zihniyet sorgulanmadıkça cinayetlerin ardındaki düşünce varlığını sürdürüyor. Bir kadının hayır demesi, bir erkeğin hayatına müdahale değildir. Kadının kendi hayatına karar vermesi de kimsenin hakkını elinden almaz.
Kadının özgürlüğünü kendisine yöneltilmiş bir tehdit gibi gören anlayış, en çok da özgürlükten korkar.
Peki, bu anlayışın karşısında bizim sorumluluğumuz nerede başlıyor?
Şiddeti yalnızca haber bültenlerinde gördüğümüz bir felaket olarak değerlendiremeyiz. Sokakta bir kadının tacize uğradığına tanık olduğumuzda başımızı çevirmek, cinsel istismara sessiz kalmak, komşumuzun yardım çağrısını duyduğumuzda kapımızı kapatmak, işyerinde bir kadının aşağılanmasını, mobbingi sıradan bir şaka saymak tarafsızlık değildir. Sessizlik her zaman şiddetin işini kolaylaştırır.
Elbette her durumda doğrudan müdahale etmek güvenli ya da mümkün olmayabilir. Ancak yardım çağırmak, kolluk kuvvetlerine haber vermek, tanıklığı gerektiğinde paylaşmak, mağdurun güvenli bir destek mekanizmasına ulaşmasına yardımcı olmak mümkündür. Bir kadını dinlemek, anlattıklarını sorguya çekmemek, kararlarına saygı göstermek de mücadelenin parçasıdır.
Şiddete, cinsel istismara, uğrayan bir kadına hâlâ “Neden ayrılmadın?” diye soruluyor. Oysa sorulması gereken, bir kadının neden şiddete maruz bırakıldığı ve ayrılmak istediğinde neden güvenli bir hayat kuramadığıdır. Ekonomik bağımlılık, çocukların güvenliği, barınma sorunu, tehditler ve koruma mekanizmalarına duyulan güvensizlik, dışarıdan bakıldığında kolay görünen kararları içeriden çıkılması güç bir kuşatmaya dönüştürebilir.
Bir kadının neden şiddet gördüğü bir yerde kalmak zorunda kaldığını sorgulamak ve onu kalmaya mecbur bırakan koşulları değiştirmeliyiz.
Bu değişimin ilk adreslerinden biri de evlerdir. Erkek çocuklarını yetiştirirken onlara yalnızca güçlü olmayı değil, gücün ne anlama gelmediğini de öğretmeliyiz. Güç, bir kadının sesini bastırmak değildir. Reddedildiğinde öfkelenmek, karşısındakinin kararını değiştirmeye çalışmak, sevgiyi sahiplenme hakkı sanmak değildir. Bir insanın sınırını kabul edebilmek de güçtür; hatta çoğu zaman asıl güç budur.
Erkek çocukları, kız kardeşlerinin özgürlüğünün kendilerinden eksiltmediğini, annelerinin emeğinin karşılıksız ve doğal bir hizmet olmadığını, ev işlerinin kadınlara ait bir görev sayılamayacağını öğrenmeli. Ağlamanın zayıflık, öfkenin erkeklik kanıtı olmadığını bilmeli. Reddedilmenin aşağılanmak değil, karşısındaki insanın iradesiyle yüzleşmek olduğunu kavramalı.
Fakat çocuklara eşitliği anlatırken evin içindeki eşitsizliği sürdürüyorsak, sözlerimiz kendi davranışlarımız tarafından boşa çıkarılır. Annesinin kararlarının yok sayıldığı, kadınların emeğinin görünmez kılındığı, öfkenin bir yönetme biçimine dönüştüğü evlerde büyüyen çocuklara eşitlik üzerine verilen öğütler eksik kalır.
Çocuklar, yetişkinlerin anlattığı dünyadan önce yaşattığı dünyayı tanır.
Bu nedenle şiddetle mücadele, yalnızca erkek çocuklarına verilen öğütlerden ibaret değildir. Kız çocuklarının da itaatkâr olmaya değil, kendi sınırlarını tanımaya; erkek çocuklarının da hükmetmeye değil, eşit ilişki kurmaya teşvik edildiği bir eğitim anlayışına ihtiyaç vardır. Eşitlik, bir cinsiyete öğretilip diğerinden beklenebilecek bir davranış değildir.
Kadın hakları, yalnızca kadınların omuzlarına bırakılabilecek bir mücadele değildir.
Bu noktada kadınların yaşadığı şiddeti, trans kadınların maruz kaldığı şiddetten ayrı düşünmek de mümkün değil. Çünkü kadın olmak, tek bir hayat deneyimine sığmaz. Trans kadınlar da kadın kimlikleri nedeniyle ayrımcılığa, aşağılanmaya, tehditlere, fiziksel ve cinsel şiddete maruz kalabiliyor. Üstelik cinsiyet kimlikleri nedeniyle aileden dışlanma, barınma ve istihdama erişememe, sağlık hizmetlerinde ayrımcılıkla karşılaşma ve kolluk birimlerine başvururken güvensizlik yaşama gibi ek engellerle karşılaşabiliyorlar.
Trans kadınların maruz kaldığı şiddet, çoğu zaman yalnızca bedene yönelmiş bir saldırı değildir; kimliğini inkâr etme, onu görünmez kılma ve kamusal yaşamın dışına itme çabasını da içerir. Bir insanın kimliği, ona yöneltilecek şiddetin gerekçesi olamaz. Hiç kimse, var olabilmek için başkasından izin almak zorunda değildir.
LGBTİ+ hakları bu nedenle kadın hakları mücadelesinin dışında, ayrı bir duyarlılık alanı olarak görülemez. Cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği temelinde ayrımcılığa uğramamak, güvenli yaşamak, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişmek, çalışmak, örgütlenmek, düşüncesini açıklamak ve kamusal alanda var olabilmek temel insan haklarının gereğidir. Bu hakları savunmak, herhangi bir yaşam biçimini dayatmak değil; herkesin kendi hayatını şiddet ve ayrımcılık korkusu olmadan sürdürebilmesini savunmaktır.
İnsan Hakları Derneği ve Türkiye İnsan Hakları Vakfı’nın 2026 yılı raporları, LGBTİ+ bireylerin toplantı ve ifade özgürlüğüne yönelik müdahaleleri, ayrımcılığı, kötü muamele iddialarını ve kamusal alandan dışlanma pratiklerini kayda geçiriyor. Bu tablo karşısında trans kadınların yaşadığı şiddeti görmezden gelmek, eşitlik iddiasını eksik bırakır. Bir kadının yaşam hakkını savunurken başka bir kadının kimliğini tartışmaya açmak, savunduğumuz ilkenin kendisiyle çelişir.
İnsan hakları, kimin hayatını korumaya değer bulduğumuza göre değişen bir ayrıcalık değildir.
Toplumsal sorumluluğun yanında devletin ve kurumların yükümlülükleri bulunuyor:
Türkiye’de 6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan ya da şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınlar için koruyucu ve önleyici tedbirler öngörüyor. Kanun, koruyucu tedbir kararları için delil veya belge aranmasını zorunlu tutmuyor. Buna rağmen kadınların başvurularında darp raporu beklenmesi, yaşadıklarının küçümsenmesi, “aile meselesi” denilerek uzlaşmaya yönlendirilmeleri kabul edilemez.
Bir kadının yardım istemek için başvurduğu kapı, onun yeniden korkuyla karşılaştığı bir eşiğe dönüşmemeli.
Kolluk görevlilerinin görevi kadının neden ayrılmadığını sorgulamak, beyanını peşinen kuşkuyla karşılamak ya da şiddet uygulayan kişiyle barıştırmaya çalışmak değildir. Görev; başvuruyu ciddiyetle almak, riskleri doğru değerlendirmek, gerekli koruma mekanizmalarını gecikmeden işletmek ve kadının güvenliğini sağlamaktır. Psikolojik, ekonomik, cinsel ve dijital şiddet de fiziksel şiddet kadar dikkatle ele alınmalıdır.
Yargının sorumluluğu da yalnızca suç işlendikten sonra ceza vermekle sınırlı değildir. Tehditleri zamanında değerlendirmek, koruma kararlarının uygulanmasını izlemek, ihlallere karşı etkili yaptırım uygulamak ve cezasızlık algısının yerleşmesini önlemek gerekir. Kâğıt üzerinde kalan bir koruma kararı, gerçek hayatta bir kadını koruyamaz.
Adaletin ölçüsü yalnızca verilen karar değil, o kararın bir hayatı koruyup koruyamadığıdır.
Bu nedenle kolluk personelinin toplumsal cinsiyet eşitliği ve mağdur hakları konusunda sürekli eğitilmesi, risk değerlendirmelerinin etkin yapılması, kadın sığınma evlerinin ve psikososyal destek hizmetlerinin güçlendirilmesi, kadınların ekonomik bağımsızlığını destekleyen politikaların geliştirilmesi gerekir. Trans kadınlar ve diğer LGBTİ+ bireyler de ayrımcılığa uğramadan başvurabilecekleri, güven duyabilecekleri destek mekanizmalarına erişebilmelidir. Hukukun koruması, kişinin kimliğine ya da yaşam biçimine göre daralıp genişleyemez.
Bütün bunları konuşurken bir gerçeği daha unutmamalıyız: Şiddet, yalnızca mağdurun hayatında iz bırakmaz. Çocukların güven duygusunu, aile ilişkilerini, çalışma yaşamını, kamusal alanı ve toplumun adalet inancını da aşındırır. Bir kadının susturulması, yalnızca onun sesinin kesilmesi değildir; o sesi duyması gereken herkesin sorumluluğunun da sınanmasıdır.
25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü, yılda bir kez şiddeti hatırlayıp sonra gündelik hayatın alışkanlıklarına dönme günü olmamalı. Bir takvim yaprağı, değişmeyen bir zihniyetin üzerini örtemez. 25 Kasım, takvimde yer alan bir anma gününden ibaret kalmamalı. Her birimizin kendi davranışlarını, kabullerini ve sessizliklerini sorguladığı bir yüzleşme günü olmalı. Şiddeti yalnızca kınamak yetmez; onu besleyen düşünceyi, eşitsizliği ve cezasızlığı değiştirmek gerekir.
Çünkü kadınların özgürce yaşayabildiği bir toplum, yalnızca kadınlar için değil, herkes için daha adil bir toplumdur.
Bir kadının yaşam hakkı, kimsenin iznine, insafına ya da vicdanına bırakılamaz. Şiddetin karşısında durmak ise yalnızca bir duyarlılık değil, insan olmanın ve yurttaş olmanın sorumluluğudur.
Bugün; kullandığımız dili, çocuklara aktardığımız değerleri, görmezden geldiğimiz ayrımcılığı, kurumların işleyişini ve kendi sessizliğimizi sorgulamak için bir eşik olmalı.
Şiddeti kınamak kolaydır. Zor olan, onu besleyen kabullerden vazgeçmektir. Kadının özgürlüğünü tehdit sayan düşünceyle, trans kadınları görünmez kılan ayrımcılıkla, başvuruları sonuçsuz bırakan ihmalle ve şiddeti cezasızlıkla buluşturan anlayışla mücadele etmeden gerçek bir değişimden söz edemeyiz.
Bir toplumun adaleti, yalnızca güçlülerin haklarını ne kadar koruduğuyla değil, savunmasız bırakılanların hayatına ne kadar sahip çıktığıyla da ölçülür.
Kadınların korkmadan yaşayabildiği, trans kadınların kimliklerini gizlemek zorunda kalmadığı, hiçbir insanın şiddete uğramamak için kendinden vazgeçmediği bir hayat, ayrıcalık değil haktır.
Bir kadının yaşam hakkı, kimsenin iznine, insafına ya da vicdanına bırakılamaz. Şiddetin karşısında durmak ise yalnızca bir duyarlılık değil; insan olmanın, eşitlikten yana olmanın ve yurttaşlığın sorumluluğudur.
Çünkü suskunluk, bazen yalnızca söylenmeyen söz değildir; değiştirmeye gücümüz yettiği hâlde dokunmadığımız düzenin de adıdır.
