Okula veya kreşe ilk kez başlayan çocukların sosyal, fiziksel ve akademik gelişimlerinin desteklenmesinde genel sağlık kontrolleri ve doğru yaşam alışkanlıkları büyük önem taşıyor. Anne babaların bazı noktalara dikkat etmesi ve gerekli önlemleri alması çocukların sağlığının korunmasında anahtar rol oynuyor.
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Uzm. Dr. Cansu Muluk, okula başlangıç döneminde yapılması gereken temel taramalar, bağışıklık dengesi, okul çantası seçimi ve günlük rutinler hakkında bilgi verdi.
Çocuğunuz ilk kez okula gidecekse…
Okula veya kreşe ilk kez başlayacak bir çocukta öncelikle genel fizik muayene yapılmalı ve büyüme gelişme yaş ve cinsiyete uygun eğrilerle değerlendirilmelidir. Okul ve günlük yaşamı etkileyebilecek tam kan sayımı, demir parametreleri, D vitamini, B12 vitamini gibi testlerin değerlendirilmesi gerekebilir. Okul öncesi çocuklarda işitme testi, göz muayenesi, ağız ve diş sağlığı taramalarının da tamamlanması şarttır. Çocuğun yaşıtlarına, yaşadığı topluma ve cinsiyetine göre değerlendirilen persentil eğrisi birçok hastalığın habercisi olabileceği gibi beslenme yetersizliğini de gösterebilmektedir. Etkin büyüme gelişme sağlayamayan bir çocuk halsizlik, odaklanma güçlüğü ve sık hastalanma gibi sorunlarla karşılaşabilir; bu da okul devamlılığını ve ders başarısını etkiler.
Evde fark edilemeyen görme ve işitme sorunları eğitimi etkileyebilir
Ekrana yakından bakma ihtiyacı, odaklandığında gözlerinde kısılma, ovuşturma, sık kırpma, kitaplara eğilerek bakma, başı bir tarafa eğerek bakma, el becerisi gerektiren işlerde eğilme, sık baş veya göz ağrısı şikayeti ve sakarlık gibi durumlar kırma kusurlarını önceden anlayabilmeye yardımcı olabilir. Hafif düzeyde işitme kayıpları ise ev ortamında fark edilmeyebilir ve farkına varılmayan bu düzeydeki kayıplar dil ve bilişsel gelişimde gecikmeye, okul başarısında düşmeye, sosyal uyumda zorlanmaya ve dikkat eksikliğine neden olabilir. Bu nedenle okul öncesi dönemde rutin kulak burun boğaz muayenesi ve işitme değerlendirmesi mutlaka yapılmalıdır.
Erken çocukluk çağı süt dişi çürükleri de ağrı yaptığı takdirde beslenme bozukluğuna yol açarak bağışıklığı zayıflatabilir; ilerleyen diş enfeksiyonları uyku bozukluğu, huzursuzluk ve iştahsızlık yapabileceğinden diş hekimi kontrolü 6-12 ayda bir yapılmalıdır.
Doğru okul çantası seçimi omurga sağlığı için önemlidir
Okul öncesi ve ilkokul döneminde omurga sağlığı için pedli, ayarlanabilir ve çift askılı ortopedik çantalar tercih edilmelidir. Çanta ağırlığı çocuğun vücut ağırlığının yüzde 10’unu geçmemelidir. Çantanın genişliği çocuğun gövdesinden daha geniş olmamalı, ayrıca alt kısmı bel hizasında veya bel hizasının hemen üzerinde durmalıdır. Omuz askıları tamamen sıkıldığında sırt çantasının tabanı kalça ortası veya daha aşağı sarkmamalıdır. Çocuğunuz oturduğunda sırt çantası sandalyenin oturma kısmına değiyorsa daha küçük bir sırt çantası edinilmelidir.
Çocuklar sık sık hastalanabiliyor
Okulun ilk yılında kalabalık ortama girilmesiyle birlikte farklı etkenlerle karşılaşma ve bağışıklık sisteminin deneyim kazanması nedeniyle sağlıklı çocuklar yılda 5–10 kere viral enfeksiyon geçirebilir, kreş ve okul ortamında bu sayı daha da artabilir. Yılda 2 ve daha fazla zatürre, sinüzit veya 4 ve üzerinde kulak enfeksiyonu gibi durumlar altta yatan bağışıklık sorunu olabileceğini düşündürür. Büyüme gelişmesi normal ilerleyen, enfeksiyon aralarında sağlıklı olan çocuklarda altta yatan bağışıklık sorunu olma ihtimali düşüktür. Sağlıklı, dengeli beslenen ve büyüme-gelişmesi normal olan bir çocuğa rutin kan tahlili yapmadan vitamin ve takviye başlanması gerekli değildir, eksiklik ancak kan tahlilinde saptanırsa takviye önerilmektedir.
Grip aşısı önemli bir koruma yöntemi
Çocuk sağlığının korunmasında grip, menenjit ve kapsamlı zatürre gibi özel aşılar da önemlidir. Aşı kartının kontrol edilerek ek aşıların çocuk hekimiyle birlikte değerlendirilmesi en doğru yaklaşımdır. Özellikle kreş, okul ortamına giren ve astım gibi kronik hastalığı olan çocuklarda grip aşısı etkili bir korunma yöntemidir. 6 ay ve üzerindeki çocuklara uygulanabilen bu aşı grip hastalığını, sağlık başvurularını ve hastaneye yatışı azaltmaktadır. Grip aşısının sonbahar mevsiminde grip sezonu başlamadan önce Eylül-Ekim aylarında yapılması en uygun dönemdir ancak sezon devam ettiği sürece uygulanabilir.
Kronik hastalığı ya da besin alerjisi olan çocuklara dikkat!
Kronik hastalığı veya besin alerjisi, astımı olan çocukların durumu sadece öğretmene iletilmemelidir. Okul yönetimi, sınıf öğretmeni ve okul hemşiresine hastalık hakkında yazılı bir bilgilendirme ve acil durum eylem planı verilmelidir. Düzenli kullanması gereken veya acil durum ilaçları yazılı kullanım talimatıyla okula teslim edilmeli, çocuk da yaşına uygun olarak bilgilendirilmelidir. Ateşli veya bulaşıcı hastalık geçiren çocuklarda ise ateş düşürücü kullanmadan en az 24 saat ateşsiz bir dönem olmalı, çocuk gıda alabilmeli ve normal aktivitesine katılabilecek durumda olmalıdır. Su çiçeğinde ise tüm döküntüler kabuklanana kadar okula gidilmemelidir.
Düzenli kahvaltı, hijyen ve uyku bağışıklığı güçlendirir
Kahvaltı yapmayan çocuklarda dikkat dağınıklığı, baş ağrısı, huysuzluk ve öğrenme kapasitesinde düşme gözlenebilir. İdeal kahvaltıda yumurta ve peynir gibi protein, tam tahıl ve meyve sebzeden oluşan dengeli bir tabak tüketilmeli, paketli ve şekerli gıdalardan kaçınılmalıdır.
El yıkama alışkanlığında ebeveynler model olmalı; tuvaletten sonra, yemekten önce, eve-okula gelince, dışarıda oynadıktan sonra, burun silme veya öksürme sonrasında şarkıyla birlikte 20 saniye boyunca parmak araları, el sırtı ve tırnak çevresi dahil sabunlanarak durulanmalıdır.
Okul öncesi 3-5 yaş çocuklarda günde 10-13 saatlik toplam uyku süresine ihtiyaç vardır, 19:00-21:00 aralığında uyumak yeterli uyku almasını sağlayacaktır. Kaliteli bir uyku için her gün benzer saatlerde yatıp uyanmak, ekranları yatmadan 1-2 saat önce bırakmak ve yoğun aktivitelerden kaçınmak oldukça önemlidir.
