Asırlardır şairler, romancılar, filozoflar aynı kapının önünde durup içeriye bakıyorlar. Çünkü insanın en büyük sevinçleri de en derin kırgınlıkları da çoğu zaman aynı masanın etrafında başlıyor.
Belki de aile, insanın seçmediği ilk romandır.
Biz dünyaya geldiğimizde hikâye çoktan başlamıştır. Annelerimiz ve babalarımız yalnızca ebeveyn değil, kendi çocukluklarının, kendi korkularının ve yarım kalmış arzularının da taşıyıcılarıdır. Onlar bize yalnızca isimlerini değil, bazen sessizliklerini, bazen kaygılarını, bazen de hiç fark etmeden umutlarını miras bırakırlar.
Bu yüzden aile, sevginin en saf hâli olduğu kadar en karmaşık biçimidir de.
Shakespeare’in Kral Lear’ında bir baba, sevgiyi kelimelerle ölçmek ister. En çok konuşan kızlarına inanır, en az konuşanın sevgisini ise göremez. Sonunda anlarız ki aile içinde hakikat, çoğu zaman yüksek sesle değil, sessizlikle kendini belli eder. İnsan bazen en çok sevdiğine en büyük haksızlığı yapabilir.
Dostoyevski’nin Karamazov Kardeşler’inde ise aynı evden çıkan insanların nasıl bambaşka evrenlere dönüşebildiğini görürüz. Demek ki aynı sofrada büyümek, aynı insan olmak anlamına gelmez. Kardeşlik biraz da farklı kaderlere rağmen birbirinin hikâyesini tanımaya çalışmaktır.
Bizim edebiyatımızda da evler yalnızca ev değildir. Reşat Nuri’nin dağılmaya yüz tutan aileleri, Tanpınar’ın geçmişe tutunan insanları, Orhan Kemal’in yoksulluk içinde bile birbirine yaslanan karakterleri… Hepsi aynı şeyi fısıldar: İnsan tek başına büyümez; başkalarının sevgisiyle, eksikliğiyle ve yokluğuyla şekillenir.
Yaş ilerledikçe anne babamıza dair düşüncelerimiz değişir. Çocukken onları devasa ağaçlar sanırız. Sonra fark ederiz ki onlar da rüzgârdan korkmuş, yanlış yollara sapmış, bazen yalnız kalmış insanlardır. Belki olgunluk, anne ve babamızı kusursuz bulmak değil; onların da bir zamanlar genç olduklarını, hayat karşısında bizim kadar şaşkın kaldıklarını anlayabilmektir.
Ve insan bir gün şunu öğrenir:
Aile yalnızca kan bağı değildir.
Bazen ağabeyiniz, babanızın yokluğunda size babalık eder. Bazen yıllardır yanınızda duran bir dost, birçok akrabadan daha fazla aileniz olur. Hayat, doğduğumuz evden başka evler de kurdurur bize. Bazı insanlar soyadımızı taşımaz ama kaderimizin en önemli tanıkları hâline gelirler.
Belki de aile, aynı çatı altında yaşamak değil, birbirinin yükünü taşımaya razı olmaktır.
Bu yüzden aileler kusursuz değildir. İçlerinde kırgınlıklar, eski defterler, söylenmemiş sözler, affedilemeyen hatalar vardır. Ama yine de insan nereye giderse gitsin, çocukluğunun evini içinde taşır. Çünkü ilk kez sevilmeyi, ilk kez korkmayı, ilk kez terk edilmeyi ve ilk kez bağışlamayı orada öğrenmiştir.
Aile, insanın seçmediği ilk kaderidir belki.
Ama büyümek, o kaderi olduğu gibi tekrar etmek değil; içindeki iyiliği çoğaltıp acıyı biraz olsun hafifletebilmektir.
