BU BİR SAYIŞTAY YAZISI DEĞİLDİR.
Bu, Türkiye’nin neden sürekli insanları konuşup sistemi konuşamadığını sorgulama yazısıdır.
Bu, koltukların neden oturanlardan daha güçlü hale geldiğini sorgulama yazısıdır.
Bu, bir kişinin gitmesiyle her şeyin düzeleceğine inandırılmış bir toplumun yazısıdır.
Bugün yeniden bir başkanlık seçimi konuşuluyor.
Belki birkaç gün sonra yeni bir isim seçilecek.
Fakat asıl mesele değişmeyecek.
Yine kulisler hareketli.
Yine isimler konuşuluyor.
Yine taraflar saf tutuyor.
Yine insanlar bir kişinin kalmasını ya da gitmesini memleket meselesi haline getiriyor.
Soruyorum:
Bir kişi gidince gerçekten ne değişiyor?
Son yirmi yılda kaç bakan değişti?
Kaç genel müdür değişti?
Kaç kurum başkanı değişti?
Kaç bürokrat değişti?
Kaç belediye başkanı değişti?
Peki sorunlar değişti mi?
Eğitim düzeldi mi?
Adalet hızlandı mı?
Ekonomi rahatladı mı?
Denetim güçlendi mi?
Vatandaşın devlete güveni arttı mı?
Hayır.
Çünkü Türkiye’nin temel sorunu çoğu zaman kişiler olmadı.
Kişileri üreten düzen oldu.
Biz ise yıllardır aynı oyunu oynuyoruz.
Bir isim seçiyoruz.
Bütün öfkeyi ona yüklüyoruz.
Bütün sorumluluğu ona yüklüyoruz.
Bütün günahları ona yüklüyoruz.
Sonra rahatlıyoruz.
Sanki görevimizi yapmışız gibi.
Oysa sistem yerinde duruyor.
Kurallar yerinde duruyor.
Alışkanlıklar yerinde duruyor.
Mekanizma yerinde duruyor.
Kişi gidiyor.
Düzen kalıyor.
Yeni bir isim geliyor.
Aynı çark dönmeye devam ediyor.
Sonra yeniden şaşırıyoruz.
Aslında şaşırdığımız şey sonuç değil.
Gerçeği görmek istemeyişimiz.
Çünkü kişileri suçlamak kolay.
Sistemi sorgulamak zor.
Bir insanı hedef göstermek kolay.
Bir düzeni değiştirmek zor.
Belki de bu yüzden sistemi konuşmuyoruz.
Çünkü sistemi konuşmaya başladığımız anda sorumluluk yalnızca yönetenlerde kalmıyor.
Hepimize bulaşıyor.
Oy verene de.
Sessiz kalana da.
Alkışlayana da.
Görüp görmezden gelene de.
Belki de en rahat yol bir kişiyi suçlayıp geçmek.
Çünkü sistemi sorguladığımız gün aynaya da bakmak zorunda kalacağız.
İşte tam da bu yüzden Türkiye’de tartışmalar çoğu zaman sonuç vermiyor.
Kişiler üzerinden kavga ediyoruz.
Sistem üzerinden düşünmüyoruz.
Fakat burada daha büyük bir soru var.
Kimileri diyecek ki:
“Ama onları halk seçiyor.”
Gerçekten mi?
Halk kimi seçiyor?
Önüne konulan seçenekleri.
Adayları kim belirliyor?
Sistem.
Listeleri kim hazırlıyor?
Sistem.
Kuralları kim koyuyor?
Sistem.
Sınırları kim çiziyor?
Sistem.
Sonra dönüp sonucu yalnızca kişilere bağlıyoruz.
Oysa çoğu zaman sahnedeki oyuncuları değil, senaryoyu yazan düzeni konuşmamız gerekiyor.
Çünkü mesele yalnızca bir kişinin hangi koltuğa oturduğu değildir.
Mesele, o koltuğa oturan kişinin hangi kurallar içinde hareket ettiğidir.
Bir şey daha soralım.
Bugün çok eleştirilen bir kişinin yerine yarın başka biri gelse ne olacak?
Aynı kurallar devam edecekse…
Aynı anlayış devam edecekse…
Aynı denetimsizlik devam edecekse…
Aynı sadakat ilişkileri devam edecekse…
Gerçekten ne değişecek?
İsim mi?
Yoksa sadece tabeladaki isim mi?
Türkiye’nin sorunu sadece yanlış insanların doğru koltuklara oturması değildir.
Çünkü mesele iyi insan bulmak değildir.
Mesele, iyi insanların bile kötü sistemler içinde etkisiz kalabilmesidir.
İşte bu yüzden mesele Sayıştay değildir.
Mesele herhangi bir kurum da değildir.
Mesele, Türkiye’nin kurumlarını kişilere bağımlı hale getirip getirmediğidir.
Mesele, kurumların gücünü kurallardan mı yoksa makamlardan mı aldığıdır.
Mesele, vatandaşın devlete güven duyup duyamadığıdır.
Çünkü güçlü devlet iyi insan arayan devlet değildir.
Güçlü devlet, kötü insanların bile zarar veremeyeceği sistem kuran devlettir.
Cumhuriyetin özü budur.
Liyakatin özü budur.
Denetimin özü budur.
Şeffaflığın özü budur.
Bugün ihtiyacımız olan şey yeni kahramanlar değildir.
Yeni kurallardır.
Bugün ihtiyacımız olan şey yeni putlar değildir.
Yeni kurum kültürüdür.
Bugün ihtiyacımız olan şey yeni yüzler değildir.
Yeni bir hesap verebilirlik anlayışıdır.
Çünkü bir ülkede herkes kişileri tartışıyorsa, sistem görünmez hale gelmiştir.
Sistem görünmez hale geldiğinde ise hesap sorulacak yer kaybolur.
İşte asıl tehlike budur.
Bugün bir isim kazanabilir.
Yarın başka bir isim kaybedebilir.
Bunların hiçbiri kalıcı değildir.
Kalıcı olan şey kurallardır.
Kalıcı olan şey kurumların itibarıdır.
Kalıcı olan şey vatandaşın devlete duyduğu güvendir.
Sorun kişiler değilse, çözüm de kişiler değildir.
Çözüm; liyakati kişilerin insafından kurtarmaktır.
Çözüm; kurumları isimlerden büyük hale getirmektir.
Çözüm; devleti kişilerle değil, kurallarla yönetmektir.
Çünkü kişiler gelir.
Kişiler gider.
Sorgulanmayan sistemler kalır.
Türkiye’nin ihtiyacı yeni isimler değil, işleyen kurallardır.
Bir kişinin gitmesini bekleyen toplumlar değişim bekler.
Sistemi değiştirmeye cesaret eden toplumlar tarih yazar.
