Bu bir 10 Kasım ağıtı değildir.
Bu, Mustafa Kemal Atatürk’ün ardından geçen 88 yılda, O’nun ömrünü verdiği ülkeye karşı sorumluluğumuzla yüzleşme yazısıdır.
10 Kasım 1938.
Saat 09.05.
Bir milletin bağımsızlık mücadelesine önderlik eden, savaşın yıkıntıları arasından bir Cumhuriyet kuran, milyonlarca insanın yalnızca bugününü değil, kendisinden sonraki kuşakların geleceğini de değiştiren Mustafa Kemal Atatürk, hayata gözlerini yumdu.
O gün Türkiye yalnızca Cumhurbaşkanını kaybetmedi.
Bir millet, kendisine bağımsız bir gelecek kurabilmek için ömrünü adamış insanı kaybetti.
88 yıl geçti. O’nun yokluğunun acısı geçmedi.
Bugün yine saat 09.05’te duruyoruz.
Yollar duruyor, insanlar duruyor, hayat birkaç dakikalığına sessizleşiyor.
O sessizliğin içinde sevgi var.
Saygı var.
Dinmeyen bir özlem var.
Bütün bunlar gerçek.
O sessizlik sona erdiğinde, Atatürk’ün ömrünü verdiği Türkiye için ne yaptığımız sorusu da başlıyor.
Bir düşünelim.
O, savaşlardan çıkmış, kaynakları sınırlı, nüfusunun büyük bölümü yoksulluk içinde yaşayan bir ülkede geleceği değiştirmeye girişti.
Biz O’nun bıraktığı başlangıç noktasından yola çıktık.
Önümüzde 88 yıl vardı.
Bilim ilerledi.
Teknoloji gelişti.
Dünya değişti.
Yeni imkânlar doğdu.
Biz bu imkânlarla O’nun başlattığı dönüşümü ne kadar ileri taşıyabildik?
Atatürk, ekonomik bağımsızlığı siyasal bağımsızlığın ayrılmaz bir parçası olarak gördü.
Sanayileşme için kurumlar kuruldu, üretim tesisleri açıldı.
Sonraki dönemlerde bu kuruluşların bir bölümü özelleştirildi, bazı tesisler kapandı.
Özelleştirmeyi tek başına bir başarısızlık ölçüsü sayamayız.
Kararların sonuçlarını ise sorgulamak zorundayız.
Satılanın yerine ne üretildi?
Kapanan tesisin bıraktığı boşluk nasıl dolduruldu?
Hangi teknolojiyi geliştirdik, hangi üretimde dışarıya bağımlı kaldık?
Bir ülkenin bağımsızlığını yalnızca sınırlarını koruyarak sürdürebileceğini mi düşündük?
Atatürk, “Köylü milletin efendisidir” dedi.
O sözün arkasında, üreten insanın ülkenin kalkınmasındaki yerini kabul eden bir anlayış vardı.
Bugün çiftçinin borcunu, mazotunu, gübresini, yem maliyetlerini konuşuyoruz.
Hayvancılıkta üretim koşullarını, tarımda bazı ürün ve girdiler için ithalata duyulan ihtiyacı tartışıyoruz.
Türkiye üretmeye devam ediyor.
Toprağını işleyen insanın geçimini sağlayıp sağlayamadığı sorusu hâlâ önümüzde.
Bir zamanlar ülkenin geleceğini üretmesi beklenen köylünün, bugün kendi geleceğinden kaygı duymasını nasıl karşılıyoruz?
Atatürk, 1937’de Geometri kitabını hazırladı.
Bir devletin kurucusu, çocukların bilimsel kavramları kendi dillerinde öğrenebilmesi için bizzat çalıştı.
Bugün eğitimde fırsat eşitliğini, bilimsel düşüncenin yerini, öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerini ve tarih öğretiminin niteliğini tartışıyoruz.
Atatürk çocukların geleceği için kitap yazarken, biz çocuklara nasıl bir gelecek hazırladık?
O’nun adını öğretmekle O’nun düşünme yöntemini öğretmek aynı şey değil.
Bir çocuğa Atatürk’ün hangi tarihte ne yaptığını ezberletebiliriz.
O çocuğa neden araştırması, sorgulaması, kanıt araması gerektiğini öğretemiyorsak, eğitimin en önemli sorumluluklarından birini eksik bırakıyoruz.
Atatürk döneminde kadınlar siyasal haklar kazandı.
1934’te milletvekili seçme ve seçilme hakkına kavuştular.
1935’te Mecliste yer aldılar.
Bugün kadınların eşit temsilini hâlâ tartışıyoruz.
Daha ağır bir gerçeği ise her kadın cinayetinde yeniden yaşıyoruz.
Koruma kararı bulunduğu hâlde öldürülen kadınlar var.
Bir kadının ülkesinin geleceğinde söz sahibi olmasının önünü açan tarihsel dönüşümün üzerinden onlarca yıl geçti.
Bugün o kadının kendi yaşamını sürdürebilmesi için verilen koruma kararının neden uygulanamadığını soruyoruz.
Bir kadına seçme hakkı tanınmış bir Cumhuriyet’te, korunması için devletin kapısını çalan bir kadının öldürülmesi karşısında yalnızca üzülmekle yetinebilir miyiz?
Koruma yükümlülüğünün kimde olduğu, hangi önlemlerin alınmadığı ve hangi uyarıların karşılıksız kaldığı araştırılmalıdır.
Kararı ihlal eden failin yanı sıra, koruma mekanizmalarının işlemesinden sorumlu kurumların uygulamaları da incelenmelidir.
Kadınların kazandığı hakları tören konuşmalarında anlatırken, yaşam haklarının korunamadığı gerçeğini görmezden gelemeyiz.
Atatürk, sanatı toplumun gelişmesinin vazgeçilmez parçalarından biri olarak gördü.
Sanatçı yetiştirmek için kurumlar oluşturuldu.
Bugün sanatçıların geçim sıkıntısını, telif haklarını, çalışma güvencesini, bağımsız tiyatroların ve sanat kurumlarının yaşama mücadelesini konuşuyoruz.
Bir toplum sanatçısına değer verdiğini söylüyorsa, o sanatçının eser üretebilmek için verdiği mücadeleyi de görmek zorundadır.
Hukukta da aynı sorumlulukla karşı karşıyayız.
Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte yurttaşlık ve hukuk düzeninde köklü değişiklikler gerçekleştirildi.
Bugün adalete güveni, yargı bağımsızlığını, temel hakların korunmasını tartışıyoruz.
Hukukun üstünlüğü, yalnızca kendimiz için adalet istediğimizde hatırlayacağımız bir ilke değildir.
Atatürk’ün ölümünden kısa süre önce hazırladığı yazılı vasiyet, O’nun geleceğe ilişkin düşüncesini anlamak bakımından da önem taşıyor.
5 Eylül 1938’de mal varlığına ilişkin düzenlemelerini yaparken, belirlediği ödemelerden sonra kalan yıllık gelirin Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumuna eşit olarak verilmesini istedi.
Ömrünün son günlerinde bile dilin ve tarihin araştırılmasını düşünüyordu.
Bugün vasiyetin gelir aktarımına ilişkin temel düzenlemesi sürdürülüyor.
Kurumların sonraki yıllarda değişen yapıları ve kuruluş amaçlarıyla ilişkileri ise tartışılıyor.
Burada sorumluluğumuz yalnızca paranın nereye aktarıldığını öğrenmekle bitmiyor.
O kaynaklarla hangi bilimsel çalışmaların yapıldığını, dil ve tarih araştırmalarının nasıl geliştirildiğini, kurumların bilimsel üretiminin topluma nasıl yansıdığını da sorgulamak gerekiyor.
Atatürk ölümünden sonrasını düşünerek bilimsel araştırmaya kaynak ayırırken, biz O’nun geleceğe ilişkin bu iradesini ne ölçüde geliştirebildik?
Atatürk’ün ardından geçen 88 yılı tek bir yönetimin, tek bir kuşağın veya tek bir kararın sonuçlarıyla açıklayamayız.
Bu ülke o yıllarda önemli başarılar da elde etti.
Yeni kurumlar kuruldu.
Yeni haklar kazanıldı.
Bilim insanları, öğretmenler, işçiler, çiftçiler, sanatçılar ve sayısız yurttaş bu ülkeye emek verdi.
O emeği yok saymak, Atatürk’ün öncülük ettiği ortak mücadele anlayışını da eksik anlamak olur.
Başarılarımız, eksiklerimizi sorgulamamıza engel değil.
Hangi kararlarla ilerledik?
Hangi kararlarla geriye düştük?
Hangi kazanımları koruyamadık?
Yanlış kararları alanların sorumluluğuyla o yanlışlara sessiz kalanların sorumluluğu aynı değildir. İkisini de yok sayamayız.
Atatürk’ün düşüncelerini bir tarihte durdurulmuş kurallar bütünü gibi ele almak, O’nun ilerlemeye verdiği önemi gözden kaçırmaktır.
1923 bir başlangıçtı.
1938 ise O’nun yaşamının sonuydu.
Bilimin, eğitimin, üretimin, hukukun ve toplumsal gelişmenin son tarihi değildi.
Bizim görevimiz O’nun dönemini tekrar etmek değil, O’nun başlattığı dönüşümü kendi çağımızın imkânlarıyla ileri taşımaktı.
Bugün bazı hakları geliştirmek yerine korumaya çalışıyorsak, bu durumun nedenlerini ve sorumlularını araştırmalıyız.
Atatürk’ün huzuruna çıkan insanlara bakıyorum.
Anıtkabir’in Aslanlı Yolu’nda birbirinden farklı görüşlere sahip yurttaşlar aynı özlemde buluşuyor.
O yol, bir milletin ortak hafızasında Mustafa Kemal Atatürk’ün nasıl bir yer tuttuğunu gösteriyor.
O’nun huzurunda yan yana yürüyebilen insanlar, ülkenin geleceği söz konusu olduğunda neden aynı sorumlulukta buluşamıyor?
Birbirimizi dinlemeyi ne zaman bıraktık?
Yanlış gördüğümüz bir karar karşısında ne zaman susmayı tercih ettik?
Haklarımızı savunurken başkalarının haklarını ne kadar önemsedik?
Bu sorular yalnızca yönetenlere yöneltilemez.
Yönetme yetkisini kullananların hesap verme yükümlülüğü çok daha büyüktür.
Yurttaşın da sorgulama, denetleme ve gerektiğinde itiraz etme sorumluluğu vardır.
Bir ülkenin geleceğini yalnızca onu yönetenlerin kararlarına bırakıp sonra ortaya çıkan sonuçlardan kendimizi tamamen ayrı tutabilir miyiz?
Bugün 10 Kasım.
Mustafa Kemal Atatürk’ü ölümünün 88. yılında sonsuz bir sevgi, saygı, minnet ve dinmeyen bir özlemle anıyoruz.
O’nu çok özlüyoruz.
Yokluğunun acısını hissediyoruz.
O’nun bu ülkeye kazandırdığı bağımsızlığı, hakları, kurumları ve açtığı geleceği düşündükçe ne kadar büyük bir tarihsel borç taşıdığımızı daha iyi anlıyoruz.
Bugün bu satırları yazabilmek, düşüncelerimizi ifade edebilmek, ülkemizin geleceğini sorgulayabilmek bile Cumhuriyet’in açtığı imkânlarla yakından ilgili.
Atatürk’e duyduğumuz sevgi sonsuzdur. O’na karşı sorumluluğumuzun yerine getirilip getirilmediği ise sorgulanmalıdır.
Sevginin büyüklüğü, hesabın sorulmasını gereksiz kılmaz.
O hesabı sormak için daha güçlü bir neden oluşturur.
Atatürk, kendisine düşen tarihsel sorumluluğu üstlendi.
Bir milletin bağımsızlığı için mücadele etti.
Cumhuriyet’i kurdu.
Ülkesinin geleceğini kendi yaşam süresinin ötesinde düşündü.
Biz O’nun ardından geçen 88 yılda kendi sorumluluğumuzu ne ölçüde yerine getirdik?
Bugün saat 09.05’te başımızı saygıyla eğiyoruz.
O’na duyduğumuz minnetin, sevginin ve özlemin sonu yok.
Bu sevginin yalnızca anma törenlerinde değil, ülkemizin geleceğine ilişkin kararlarımızda da karşılığını bulması gerekiyor.
Atatürk’e olan borcumuzu yalnızca sözlerle ödeyemeyiz.
O’nun ömrünü verdiği Türkiye’yi bizden sonraki kuşaklara hangi durumda bırakacağımız, vereceğimiz en büyük cevaptır.
Mustafa Kemal Atatürk’ün huzurunda başımızı eğiyoruz.
O’nun ömrünü verdiği Türkiye’nin geleceği karşısında başımız ne kadar dik?
