Emel Yalın’ın “Renkli Yaşam” sergisindeki bu cümle, bir tablonun üzerine düşülmüş sert bir not gibi duruyor. Oysa asıl soru, hangi canlıyı yaşatmaya layık gördüğüne insanın nasıl karar verdiği.
Bir tuvalin üzerinde şu cümle yazıyor:
“Kedileri katledenler sıçanlarla dost olurlar.”
Renklerin içinden yükselen bu söz, insanın dünyayı kendi mülkü sanan zihniyetini yüzüne vuruyor.
Kediyi öldürüp sıçanla dost olacağını düşünen insan, yaşamın değerini hangi ölçüyle belirliyor?
Emel Yalın’ın “Renkli Yaşam” sergisinde kediler, kuşlar, horozlar, ördekler, çiçekler var.
Her biri kendi varlığıyla, kendi diliyle karşımızda.
Önceki sergide Matmazel’in anısına açılan resimlerden yola çıkarak “Merhametin Fırçası, Zulmün Aynası” başlıklı yazımda bir hayvanın ölümünü ve o ölümün ardındaki zihniyeti sorgulamıştım.
Bugün, Emel Yalın’ın yeni sergisinde aynı sorunun başka yüzleriyle karşılaşıyorum.
İnsan, kendisi dışındaki hayatları hangi hakla değersizleştiriyor?
Yalın’ın cevabı, fırçasında.
Hayvanlara ve doğaya yönelen yıkımı resmederken tuvali yalnızca acının görüntüleriyle doldurmuyor.
Canlıların güzelliğini, anatomilerini ve kendilerine özgü duruşlarını görünür kılıyor.
“Ben bunların ne kadar güzel olduğunu anlatmaya çalışıyorum,” diyor.
Bir çiçeğin, bir hayvanın, bir canlının yaratılışındaki inceliğe dikkat çekiyor.
Acıyı göstermek kadar, yaşamaya değer olanı göstermek de onun sanatının parçası.
Fırça darbeleri sert.
Çizgiler yer yer keskin.
Yalın, bu sertliği isyanı, bükülmezliği ve boyun eğmemeyi anlatan bir dil olarak tarif ediyor.
Tepkisini tuvale indiriyor; ama anatomiyi bozmadan, güzelliği silmeden.
“Elimdeki tek silah sanat,” diyor.
Bu silahı hayvanlara, bitkilere, çiçeklere, ormanlara yönelen kıyıma karşı kullanıyor.
Çünkü ona göre yıkım yalnızca kedi ve köpeklerle sınırlı değil.
Doğa da, insanlar da bu şiddetin dışında kalmıyor.
“İnşallah son gördüğümüz çiçekler, son gördüğümüz hayvanlar olmaz,” derken, kaybın geri döndürülemezliğini hatırlatıyor.
Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliğinin, IPBES değerlendirmesine dayanan verisine göre yaklaşık bir milyon hayvan ve bitki türü yok olma tehdidi altında.
Dünyadaki türlerin tamamı henüz tanımlanmış bile değil.
Bir böceği, bir solucanı önemsiz saymak kolay.
Oysa yaşam zincirinde her halkanın bir karşılığı var.
Bir halka koptuğunda, yalnızca o canlı eksilmiyor; bütün denge yara alıyor.
Ormanlarda yaşanan yıkım da aynı gerçeği gösteriyor.
Orman Genel Müdürlüğünün 2025 Faaliyet Raporu’na göre geçen yıl 3 bin 224 orman yangınında 81 bin 473 hektar alan zarar gördü.
Yangınların 160’ı kasıt, 1.774’ü ihmal, dikkatsizlik veya kazayla ilişkilendirildi; 1.012 yangının nedeni belirlenemedi.
Bu rakamların arkasında yalnızca yanan ağaçlar yok.
Yuvalar, hayvanlar, bitkiler, su kaynakları ve birbirine bağlı bir yaşam düzeni var.
Bir ormanı yalnızca yanan hektarlarla ölçmek, orada yok olan hayatı eksik saymaktır.
Sokak hayvanlarıyla ilgili açıklamalar da aynı ölçüyle sorgulanmalı.
İçişleri Bakanı Haziran 2026’da sahipsiz hayvanların yüzde 83’ünün toplanarak barınaklara veya doğal yaşam alanlarına alındığını açıkladı.
Bu oran, toplama sürecine ilişkin bir bilgi veriyor.
Hayvanların hangi koşullarda yaşadığını, kaçının sahiplendirildiğini, tedavi edildiğini ya da öldüğünü tek başına açıklamıyor.
Bir canlının sokaktan alınması, yaşamının güvenceye alındığı anlamına gelir mi?
Barınakların koşulları ve kapasiteleri düzenli biçimde denetleniyor mu?
Hayvanların tedavi, sahiplendirme ve ölüm kayıtları kamuya açık mı?
Toplamak ve gözden uzaklaştırmak, yaşamı korumaya yeter mi?
Emel Yalın’ın resimleri, insanın kendisini bütün canlıların sahibi saymasına da itiraz ediyor.
İnsan egosunun dünyayı yalnızca kendisi için gördüğünü söylüyor.
Oysa bir böceğin, bir solucanın bile yaşam zincirinde yeri var.
“Biz onlarla eşitiz aslında,” diyor.
Bu eşitliği kabul etmek, insanın her canlı üzerinde sınırsız söz hakkı olduğu iddiasından vazgeçmesini gerektiriyor.
Hayvanlara yalnızca sevimli olduklarında merhamet göstermek yetmez.
Doğayı, insana hizmet ettiği sürece korunacak bir kaynak gibi görmek de yetmez.
Yaşamın her halkasına kendi değeriyle saygı duymak zorundayız.
Yalın, insanın içinde hem olumlu hem olumsuz yanların bulunduğunu söylüyor.
İnsan olabilmek için olumsuz yanlarımızı törpüleyip iyi taraflarımızı büyütmemiz gerektiğine inanıyor.
Dünyayı bir deney tahtasına çeviren insanın, önce kendi vicdanını sınaması gerekiyor.
Onun resimlerinde beden dili de bu anlatımın bir parçası.
Bir bakışın, hareketin ve duruşun anlamı var.
Hayvanların, insanların; hatta çiçeklerin biçimi ve yönü, tuvalde bir şey söylüyor.
Yalın, çizgileriyle ve fırça hareketleriyle bu dile yön veriyor.
Her canlının kendine ait bir dili var.
Hiçbiri insanın hükmüne indirgenemeyecek kadar eşsiz.
Yalın’ın anlattığı mücadele, kendi yaşamından ayrı değil.
Çetin ve mücadeleci bir hayattan geldiğini söylüyor.
Kendi yaşadığı zorluklarla resmettiği canlıların yaşadığı zorlukların birbirine değdiğini anlatıyor.
Resim yaparken geçmişinin ve duygularının yeniden önünden geçtiğini söylüyor.
“Ben resimleri ruhumla yapıyorum,” diyor.
Ruhunun dilini kullanıyor; hayvanların, doğanın ve insanın beden dilini o dile katıyor.
Yazılarım için “adalet dağıtıyorsun” dendiğini anlattığımda, resimleriyle adalet dağıttığını söyledim.
Cevabı açıktı:
“Aynen öyle yapıyorum.”
Bir resim, kaybedilen bir hayatı geri getiremez.
Bir fırça, yanan ormanı tek başına onaramaz.
Ama sanat, bakıp geçmemizi engelleyebilir.
Görünmez kılınan canlıyı gözümüzün önüne getirebilir.
Şimdi mesele, resimleri beğenip beğenmemek değil.
Mesele, o resimlerdeki hayatı koruyup korumayacağımız.
Kamu, hayvanların toplandığına ilişkin oran açıklamakla yetinemez.
Nerede ve hangi koşullarda yaşadıklarını, tedavi ve sahiplendirme süreçlerini, ölümleriyle ilgili kayıtları da şeffaf biçimde paylaşmalıdır.
Belediyeler koruyucu veteriner hizmetlerini, kısırlaştırmayı ve sahiplendirmeyi erişilebilir kılmalı; yaşam alanlarını düzenli ve bağımsız denetime açmalıdır.
Orman yangınlarının nedenleri hızla araştırılmalı, ihmal ve kasıt varsa sorumlular hesap vermelidir.
Yanan alanların onarımı yalnızca fidan dikmekle tamamlanamaz.
O bölgenin ekosistemi, türleri ve doğal dengesi birlikte gözetilmelidir.
İnsan doğanın sahibi değil, onun bir parçasıdır.
Hayvanlar da insanın kararına göre yaşayıp ölecek nesneler değildir.
Emel Yalın’ın fırçası, renklerin arasından bu hükmü veriyor.
Asıl soru, kedileri katledenlerin sıçanlarla dost olup olmadığı değil.
Bir canlının ölümünü olağan sayan insan, hangi hayatla dost kalabilir?
