BU BİR PETROL YAZISI DEĞİLDİR.
Bu bir tahkim yazısı da değildir.
Bu, bir ülkede yanlış kararların bedelini neden sürekli vatandaşın ödediğini sorgulama yazısıdır.
Bir ülkede…
Verginizi geç ödersiniz.
Faiziyle birlikte tahsil edilir.
Elektrik faturanızı ödemezsiniz.
Elektriğiniz kesilir.
Kırmızı ışıkta geçersiniz.
Cezası kapınıza gelir.
Hukuk der ki:
Bu ülkede vatandaşın hatasının bir bedeli vardır.
Peki…
Milyarlarca dolarlık kamu zararlarında bu kural neden değişir?
Bir vatandaş borcunu ödemezse faiz işler.
Bir şirket vergisini ödemezse ceza öder.
Bir esnaf fiş kesmezse denetlenir.
Bir memur görevini ihmal ederse soruşturulur.
Peki kamu adına alınan ve milyarlarca dolarlık sonuç doğuran kararların sorumluluğu kimin omuzlarındadır?
Paris İstinaf Mahkemesi, Türkiye’nin uluslararası tahkim kararını iptal ettirme talebini reddetti.
Dosyanın hukuki boyutu elbette hukukçular tarafından tartışılacaktır.
Hükümet, hukuki sürecin farklı yönleriyle devam ettiğini ve dosyanın henüz tüm sonuçlarıyla kapanmadığını ifade ediyor.
Muhalefet ise kamuoyuna yansıyan belgeler doğrultusunda milyarlarca dolarlık bir kamu yükünden söz ediyor.
Ben bugün davanın taraflarını değil…
Davaların sonunda ortaya çıkan faturayı konuşmak istiyorum.
Çünkü her tahkim dosyası yalnızca bir hukuk meselesi değil; aynı zamanda bir kamu yönetimi muhasebesidir.
Hangi görüşten olursak olalım…
Aynı gerçekle yüzleşmeliyiz.
Eğer kamu adına alınan yanlış bir kararın ekonomik sonucu doğuyorsa…
O bedel sonunda hepimizin hayatına dokunuyor.
Devletin kasasında duran para…
Aslında devletin değildir.
O para…
Sabah dükkânını açan esnafın kazancıdır.
Ay sonunu getirmeye çalışan emeklinin maaşıdır.
Gece nöbet tutan hemşirenin alın teridir.
Tarlasına mazot koymaya çalışan çiftçinin umududur.
Üniversite öğrencisinin bursudur.
Bir çocuğun okuludur.
Bir hastanın ilacıdır.
Henüz doğmamış çocukların geleceğidir.
Bu yüzden…
Kamu zararı denilen şey yalnızca bir muhasebe hesabı değildir.
Bir toplumun geleceğinden eksilen paydır.
Şimdi kendimize rahatsız edici birkaç soru soralım.
Bir doktor ağır ihmal yaparsa soruşturulur.
Bir mühendis yaptığı bina çökerse yargılanır.
Bir mali müşavir yanlış beyanda bulunursa sorumludur.
Bir memur görevini kötüye kullanırsa hesap verir.
Peki…
Milyarlarca dolarlık sonuç doğuran kamu kararlarında sorumluluk neden bu kadar belirsizdir?
Kim karar verdi?
Kim imzaladı?
Kim uyardı?
Kim dinlemedi?
Kim denetledi?
Kim araştırdı?
Kim hesap verdi?
Kim kamuoyunun karşısına çıkıp,
“Evet…
Bu kararın sorumluluğu bana aittir.” diyebildi?
Sessizlik…
Bazen verilen en pahalı cevaptır.
Peki yalnız biz mi böyleyiz?
Gelişmiş demokrasilerde büyük kamu zararları yalnızca mahkemelerin konusu olmaz.
Parlamentolar araştırır.
Bağımsız denetim kurumları rapor hazırlar.
Gerektiğinde siyasi sorumluluk işletilir.
Çünkü amaç yalnızca geçmişi yargılamak değildir.
Aynı hatanın bir daha yaşanmamasını sağlamaktır.
Bunu başarabilen ülkelerin ortak özelliği, güçlü liderleri değil; güçlü denetim mekanizmalarıdır.
Asıl soru şudur:
Biz de kamu zararlarında aynı hesap verebilirlik kültürünü kurabilecek miyiz?
Hiçbir devlet hata yapmayacağını iddia edemez.
Hata, insanın olduğu her yerde mümkündür.
Ancak…
Tekrarlanan ve hesabı sorulmayan hata artık hata değildir.
Bir ülkede hata yapılabilir.
Ama…
Hata yapan hesap vermiyorsa…
Artık sorun hata değildir.
Sistemdir.
Hesap sorulmayan her kamu zararı, bir sonraki kamu zararının davetiyesidir.
Bu, zamanla kurumsal bir refleks hâline gelir.
Çünkü cezasızlık…
Yanlışı düzeltmez.
Yanlışı cesaretlendirir.
Meclis araştırmaları zorunlu olmalı.
Büyük kamu zararlarında bağımsız inceleme yapılmalı.
Sayıştay raporları daha etkin kullanılmalı.
Karar süreçleri şeffaf olmalı.
Kamu adına imza atan herkes, hukukun çizdiği sınırlar içinde hesap verebilir olmalı.
Sonuçları milyarlarca lirayı bulan kamu kararları için kurumsal ders çıkarma mekanizmaları kurulmalı.
Çünkü güçlü devlet:
Hatasız devlet değildir.
Yanlış yaptığında hesabını verebilen devlettir.
İşte tam da bu yüzden…
Artık bu ülkede yalnızca yapılan işlerin değil…
Yanlış kararların da kişisel sorumluluğu konuşulmalıdır.
Milyarlarca liralık sonuç doğuran kamu kararlarında;
Kimlerin hangi gerekçeyle karar aldığı,
Hangi uyarıların dikkate alındığı,
Hangi denetimlerin yapıldığı,
Hangi raporların göz ardı edildiği,
Şeffaf biçimde kamuoyuyla paylaşılmalıdır.
Çünkü demokrasi yalnızca seçim kazanmak değildir.
Demokrasi…
Millet adına kullanılan yetkinin, yine millete hesap verebilmesidir.
Bugün tartışılan rakam milyarlarca dolar olabilir.
Yarın başka bir dosya açılacaktır.
Sonra bir başkası…
Sonra bir yenisi…
Sorun dosyalar değildir.
Suskun vicdanlardır.
Bir ülkenin hazinesi yalnızca Merkez Bankası kasaları değildir.
En büyük hazine…
Vatandaşın devlete duyduğu güvendir.
O güven sarsıldığında…
Kaybedilen yalnız para olmaz.
Adalet duygusu eksilir.
Aidiyet duygusu eksilir.
Gelecek inancı eksilir.
Bir millet, parasını kaybettiğinde değil…
Hesap sorabileceğine olan inancını kaybettiğinde yoksullaşır.
İşte tam da bu yüzden mesele yalnızca milyarlar değildir.
Mesele…
O milyarların nasıl kaybedildiğidir.
Daha da önemlisi…
O kaybın hesabının verilip verilmeyeceğidir.
Bugün ödenen bu faturanın yükünü kim taşıyacak?
Yarın bütçeden hangi yatırım eksilecek?
Hangi okul daha geç yapılacak?
Hangi hastane daha geç tamamlanacak?
Hangi öğrenci daha az burs alacak?
Hangi emekli biraz daha zor geçinecek?
En önemlisi…
Bir sonraki yanlış karar alınmadan önce, bu ülkede gerçekten biri durup “Bunun hesabını kim verecek?” diye soracak mı?
Yoksa biz…
Yanlışları değil, yalnızca faturaları konuşmaya devam mı edeceğiz?
Çünkü…
Bir devleti kaybettiği davalar yıkmaz.
Kaybettiği milyarlar da yıkmaz.
Devletleri ayakta tutan kasalarındaki para değil; vatandaşın “Bu ülkede herkes yaptığının hesabını verir.” inancıdır.
O inanç yıkıldığında…
Kaybedilen yalnız dava değildir.
Kaybedilen, hukuk devletine duyulan güvendir.
