Kişinin ihtiyaç duymadığı ve çoğu zaman maddi değeri olmayan nesneleri çalma dürtüsünün kleptomani olarak adlandırıldığını belirten uzmanlar, bu dürtünün kontrol edilmesinin zor olduğunu söylüyor.
Bu durumun iradesizlik ya da kötü davranış olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Klinik Psikolog İpek Erol, “Hastalarda çalma davranışı öncesinde yoğun bir içsel huzursuzluk, gerginlik ve rahatsızlık hissi olduğu gözlemlenir.” dedi. Sonrasında ise kısa süreli rahatlama ve haz hissinin ardından pişmanlık ve suçluluğun ortaya çıkabildiğine dikkat çeken Erol, yoğun stres, depresif duygudurum ve travmatik yaşantıların çalma dürtüsünü artırabileceğini aktardı. Her çalma davranışının kleptomani olmadığını vurgulayan Erol, doğru değerlendirme için altta yatan psikiyatrik durumların da incelenmesi gerektiğini ifade etti.
Kleptomaniyi iradesizlik ya da kötü davranış olarak değerlendirmek doğru değil!
Kleptomaninin, kişinin ihtiyaç duymadığı ve çoğu zaman maddi değeri olmayan nesneleri çalmaya yönelik yoğun ve kontrol edilmesi güç bir dürtü hissetmesi olduğunu ifade eden Klinik Psikolog İpek Erol, “Aslında kleptomani bir dürtü kontrol bozukluğudur.” dedi.
Her çalma davranışının bir kleptomani olmadığına işaret eden Erol, “Kleptomani daha psikiyatrik bir tablodur. Ancak kleptomaninin psikiyatrik bir tablo olması demek hukuki sonuçları olmadığı anlamına gelmez. Genellikle kişinin çalma davranışı öncesinde yoğun bir içsel huzursuzluk yaşar. Sanki o nesneyi çalmazsa rahatlayamayacak gibi hisseder. Çaldıktan sonra kısa süreli bir rahatlama ve haz ancak daha sonrasında pişmanlık ve suçluluk yaşar. Bu nedenle kleptomaniyi sadece bir iradesizlik ya da kötü bir davranış olarak değerlendirmek çok doğru değildir. Psikiyatrik bir bozukluktur.” şeklinde konuştu.
Çalma dürtüsü, yakalanma korkusunun ve muhakeme becerisinin önüne geçebiliyor!
Kleptomaninin nörobiyolojisinin tam olarak açıklanamadığını dile getiren Erol, “Ancak bir dürtü kontrol bozukluğu olduğu için beynin karar vermeden ve plan yapmadan sorumlu olan kısmı yani frontal korteks bu noktada görev alır.” dedi.
Kişinin genellikle çalma anında yakalanmaktan korktuğunu aktaran Erol, “Burada kişinin planlama ve muhakeme becerisi bozulmuştur diyebiliriz. ‘Yakalanırsam ne olur’ gibi sorular geri planda kalırken sadece isteğini eyleme dökmek gibi şeyler ön plana çıkar. ‘Ancak bunu yaparsam rahatlayacağım’ gibi bir düşüncesi olur. Bu yüzden haz beklentisi kişinin muhakeme becerilerinin önüne geçmiştir. Burada da dopaminerjik sistem devrededir diyebiliriz. Yani kişinin çalma sonrasında yaşadığı haz ve rahatlama dopaminle ilişkilidir.” açıklamasını yaptı.
Yoğun stres ve içsel huzursuzluk, çalma dürtüsünü artırabiliyor!
Kleptomani hastalarında çalma krizini tetikleyen ortak bir duygu olmadığına dikkat çeken İpek Erol, “Ancak genellikle hastalarda gözlemlediğimiz çalma davranışı öncesinde yoğun bir içsel huzursuzluk, gerginlik ve rahatsızlık hissi vardır.” dedi.
Başka duyguların da etkili olabileceğine değinen Erol, şunları söyledi:
“Yalnız hissetme, anlaşılmamış hissetme, değersiz hissetme gibi duygular bu davranışı pekiştirebilir. Bazı kişiler yoğun stres altında oldukları dönemlerde çalma dürtüsünün arttığını söyleyebilir. Bazı kişilerde depresif duygudurum, ilişkisel sorunlar veya travmatik süreçler, bu dürtünün artmasına neden olabilir. Bazılarında ise belirgin bir duygu tariflenmez. Sadece ‘bunu yapmalıyım, yapmazsam rahatlayamayacağım’ gibi bir düşünce belirir.
Terapide bu yüzden sadece kişinin neden çaldığına odaklanmayız. O sırada neler düşünüyor, neler hissediyor, davranıştan sonra nasıl hissediyor, bunlara da odaklanırız. Bazen çalma davranışı pek çok şeyin birikimi olarak da ortaya çıkabilir. Terapide sadece tek bir neden üzerine değil pek çok sebep üzerinde konuşabiliriz.”
Kleptomanisi olan kişiye destek olmak, davranışını örtbas etmek anlamına gelmiyor!
Kleptomanisi olan birine nasıl yaklaşılması gerektiği hakkında önerilerde bulunan Erol, “Öncelikle kişiye ‘sen kleptomansın’ diyerek suçlayıcı bir yaklaşımda bulunmamak gerekir.” dedi.
Ancak bu durumu fark ettiğimizi nazik bir dille belli etmemiz gerektiğini vurgulayan Erol, “Çalınan eşyaları sürekli gizlemek, örtbas etmeye çalışmak kişiye destek olmaktan ziyade tam tersi bir yola sokabilir. Destek olmak demek davranışa ortak olmak demek değildir. Gerekirse kişi yardım arama davranışına yönlendirilmeli ya da dış kontrolü sağlayacak şeyler yapılmalı. Örneğin gerekirse alışverişe yalnız göndermeme, dürtü geldiğinde aranacak bir kişiyi belirleme gibi dışsal faktörler de devreye sokulabilir.” diye konuştu.
Travma ve depresyon, çalma dürtüsünü tetikleyebiliyor!
Depresyon, yoğun stres ve travmatik yaşantıların kişilerde çalma dürtüsünü tetikleyebileceğini kaydeden Erol, “Kişi özellikle olumsuz durumlarda duygularıyla baş etmekte zorlanıyorsa bunu eyleme dökebilir.” dedi.
Bu gibi durumlarda kişinin yardım arayışına girmesi gerektiğini ifade eden Erol, “Fakat her kleptomaninin altında travma vardır gibi bir yorum yapamayız. Travma bir risk ve bunu alevlendirici bir etken olabilir. Ancak tek başına kleptomaninin sebebi değildir. Ayrıca depresyon ve travmanın yanında madde kullanım bozuklukları, bipolar bozukluğun mani dönemi gibi faktörler de çalma davranışının gelişmesine neden olabilir. Ancak madde etkisindeyse ya da bipolar bozukluğun mani dönemindeyse kişi tamamen kleptomaniyle açıklayamayabiliriz. Kleptomaniye eşlik eden başka bir psikiyatrik bozukluk varsa Onun tedavisi de mutlaka gerekir.” bilgisini paylaştı.
Kleptomani tedavi edilebilir, önemli olan yardım aramaktan kaçınmamak!
Kleptomaninin bir dürtü kontrol bozukluğu olduğunu hatırlatan İpek Erol, “Tedavisinde psikoterapi, gerektiğinde ilaç düzenlemeleri ve davranışsal kontroller ön planda yer alır.” Dedi.
Öncelikle davranışın gerçekten kleptomani olup olmadığının değerlendirildiğinin altını çizen Erol, sözlerini şöyle tamamladı:
“Çünkü her hırsızlık kleptomani değildir. Ya da bipolar bozukluğun mani döneminde ya da dürtülerin artışıyla gerçekleşen hırsızlık davranışlarını kleptomani olarak değerlendiremeyiz. Psikoterapilerde amaç dürtü kontrolünü sağlamaya çalışmaktır. Öncelikle kişinin içinde bulunduğu durumu tanıması önemlidir. İçinde bulunduğu gerilim, dürtü, çalma ve rahatlama döngüsünü tanıması gerekir. Çalma davranışının, çalma dürtüsünün hangi duygularla ve hangi ortamlarda ortaya çıktığı belirlenir. Çalma dürtüsü geldiğinde hemen eyleme geçmek yerine ortamdan uzaklaşmak ve bunu yönetmek kişiye öğretilmesi gerekmektedir. Kleptomani tedavi edilebilir. Ancak kişinin ve yakınlarının bu durumu gizlememesi ve yardım arayışına yönelmesi gerekir.”
