VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi” adlı kitabı okurlarla buluşturuyor. Niels C. M. Martens’in kaleme aldığı, Mustafa Bayrak’ın dilimize çevirdiği bu değerli çalışma, meraklılarına zihin açıcı bir kaynak sunuyor. Uzunluk, kütle ve yük gibi boyutlu nicelikler başta fizik, kimya ve biyoloji olmak üzere tüm bilimsel kuramların olmazsa olmaz unsurlarıdır. Bunlar, mutlak fiziksel büyüklüklerin olduğu bir evreni mi temsil eder, yoksa yalnızca büyüklük oranlarından mı ibarettir? Dünyadaki tüm mesafeler veya yükler bir anda iki katına çıksa bunu fark eder miydik? Kitap, bu soruları, yalnızca Mors alfabesi kullanarak iletişim kurabilseydik bir kilogramın anlamını uzaylılara nasıl anlatabileceğimizi düşünerek ele alıyor.
VBKY’nin felsefe kitaplığı, “Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi” adlı kitapla genişlemeye devam ediyor. Dış dünyada karşılaştığımız cisimlerin fiziksel özellikleri büyüklükleriyle ifade edilir. Su aygırları kirpilerden daha ağırdır, kurbağalar iribaşlardan daha uzun boyludur ve flamingolar pirelerden daha hızlı uçar. Fiziğin özellikleri de böyledir, elektronlar ve protonlar farklı büyüklükte yüklere sahiptir, yukarı kuarklar ve aşağı kuarklar farklı spinlere sahiptir ve X-ışınları ile radyo dalgaları farklı frekanslara sahiptir. Fizik, kimya ve biyoloji gibi bilimler niceliksel ve dereceleri olan özelliklerle doludur. Dahası, bu fiziksel büyüklükler genellikle boyut sahibidir, bir sayı ile bir birimin çarpımıyla temsil edilirler. Bu, fiziksel gerçeklik için önemli olanın yalnızca büyüklük oranları olduğu anlamına mı gelir, yoksa bu oranların ötesinde mutlak büyüklüklere de ihtiyaç var mıdır? Evrendeki tüm kütleler, tüm elektrik yükleri ya da mesafeler aniden iki katına çıksa bir fark algılar mıydık? Bu tür ölçeklendirme dönüşümleri dünyamızın içsel simetrisi midir? Başka simetriler var mıdır? Kitap, bu temel soruları, yalnızca Mors alfabesi ile iletişim kurmaya izin verilseydi bir kilogramın anlamının uzaylılara nasıl aktarılacağı sorusu üzerinden tartışıyor.
Kitaptan:
“Gerçekçilik/gerçekçilik karşıtlığı ve mutlakçılık/karşılaştırmacılık ikilemlerinin aynı şeyler olduğu zannedilebilir. Mutlak kütleler ve kütle oranlarının bir arada var olmalarının tek yolu kütle oranlarının varlığının mutlak kütlelere dayanması olsaydı gerçekten de böyle olurdu çünkü sonuçta kütle oranları(nın sayısal temsilleri) standart olarak ilişkili (İng. relata) iki şeyin kütlelerini temsil eden sayısal niceliklerin oranı şeklinde anlaşılır. Bu durumda karşılaştırmacılık her zaman mutlak kütleler konusunda gerçekçilik karşıtlığına işaret ederdi. Bu karşılaştırmacılığın doğasına büyük ölçüde uygundur ancak 6.2. Bölümde göreceğimiz gibi mutlak kütlelerin gerçekliğini kabul etse de karşılaştırmacılığın bir biçimi olan (Humecu) bakış açısı vardır. Bu nedenle ve “görece temel nitelik” ve özellikle de bununla ilişkili olan “temellendirme” gibi tartışmalı kavramlardan mümkün mertebe uzak durabilmek için kitapta gerçekçilik meselesine odaklanacağız. Son olarak bazı belirlenebilirlerin mutlak büyüklükleri konusunda gerçekçi olup başka büyüklükler konusunda gerçekçi olmamak mümkündür; aynı şekilde bazıları konusunda mutlakçı, diğerleri hakkında karşılaştırmacı olunabilir.”
