İnsan ne zaman bu kadar öfkelendi? Ne zaman anlamak yerine yargılamayı, dinlemek yerine susturmayı, sevmek yerine incitmeyi seçti?
Bir zamanlar bir insanın acısı, başka bir insanın uykusunu kaçırırdı. Şimdi dünyanın herhangi bir yerinde yaşanan bir felaketi birkaç saniye izliyor, ardından başka bir görüntüye geçiyoruz.
Bir çığlık, bir ölüm, bir savaş, bir kadın cinayeti…
Hepsi hayatımızın olağan akışına karışıyor. Acının bile gündemde kalma süresi var artık. Bir trajedinin yerini bir başkası alırken, geride kalanların hayatları sessizce devam ediyor.
Peki, biz ne zaman bu kadar alıştık?
Şiddet artık yalnızca sokaklarda, evlerde ya da savaş meydanlarında değil. Sözcüklerin arasında, bakışlarda, sessizliklerde, hatta görmezden geldiklerimizde yaşıyor. Üstelik en tehlikelisi, bütün bunların giderek sıradanlaşması.
Şiddetin yalnızca uygulandığı yerde değil, kanıksandığı toplumlarda da büyüdüğünü düşünüyorum. Çünkü insan, başkasının acısına yabancılaştığında kendi insanlığından da bir şeyler kaybediyor.
İşte tam da burada sanatın varlığını ve sorumluluğunu yeniden sorguluyorum.
Sanat yalnızca güzeli üretmek için mi var? Bir duvarı süsleyen resim, bir salonda alkışlanan performans ya da raflarda yerini alan bir kitap, yaşadığı çağın acılarına ne kadar dokunabiliyor?
Acıyı, adaletsizliği, kırılan hayatları görmezden gelen bir estetik anlayışı, yaşadığımız çağın ne kadar tanığı olabilir?
Bazen bir tuvalin karşısında dakikalarca dururuz. Nedenini bilmeden içimiz sıkışır. Bir renk, bir çizgi, belki de yarım bırakılmış bir figür, bize unuttuğumuz bir duyguyu hatırlatır. Bir yazarın kelimelerinde kendimizle yüzleşir, bir müziğin notalarında hiç tanımadığımız insanların acısını hissederiz.
Sanatın gücü biraz da burada saklı değil mi?
Bize bakmayı değil, görmeyi; duymayı değil, dinlemeyi hatırlatmasında…
Sanatçı da yaşadığı çağın dışında değil. Gördüklerinden, yaşadıklarından, sustuklarından ve bazen susturulduklarından besleniyor. Ancak sanatçının görevi her acıyı resmetmek, her şiddeti anlatmak da değil. Belki asıl sorumluluğu, insanın içinde kaybolmaya başlayan duyarlılığı yeniden harekete geçirmek.
Çünkü sanatın dili, şiddetin aksine, yok etmek için değil; anlamak, sorgulamak ve hatırlatmak için var.
Elbette sanat dünyayı tek başına değiştiremez. Bir tablo savaşı durduramaz, bir şiir şiddeti ortadan kaldıramaz. Ama bir insanın vicdanına dokunabilir. Belki de bütün değişimler tam orada, o küçük yüzleşme anında başlar.
Bugün yalnızca daha fazla sanat eserine değil; daha fazla empatiye, vicdana ve birbirimizin hayatına göstereceğimiz özene ihtiyacımız var.
Çünkü bir toplumun gelişmişliğini yalnızca ürettiği sanat eserleriyle, inşa ettiği görkemli yapılarla ya da sahip olduğu zenginlikle ölçemeyiz. Asıl ölçü, insan hayatına verdiği değer ve başkasının acısı karşısında gösterebildiği duyarlılıktır.
Ve bugün kendimize sormamız gereken belki de en önemli soru şu:
Şiddet mi bu kadar çoğaldı, yoksa biz başkalarının acısını hissetmeyi mi unuttuk?
Asıl korkutucu olan, bir gün bu soruyu sormaktan bile vazgeçmemiz.
Çünkü insanlık bazen büyük felaketlerle değil, küçük duyarsızlıkların birikmesiyle kaybolur.
Şiddet insanı susturur. Sanat ise o sessizliğin içinde bile insana insan olduğunu hatırlatır.
Ve belki de asıl mesele, sanatın ne anlattığı değil, bizim hâlâ ne kadarını duyabildiğimizdir.













