“Bencillik, insanın kendi istediği gibi yaşaması değil; başkalarından da kendi istediği gibi yaşamalarını istemesidir.”
— Oscar Wilde
Çocukken okuduğum bir masaldan bir ses kalmış aklımda:
“Üflerim, püflerim, evini yerle bir ederim.”
Bu sözü üç küçük domuz değil, kapılarına gelen kurt söylerdi. Domuzlar da saman, tahta ve tuğladan yaptıkları evlerde birbirlerine sokulup korunmaya çalışırlardı. Çocukluğun resimli kitaplarında ne kadar sevimliydiler: yuvarlak, pembe, biraz sakar, ama kardeş kardeşe yakın…
Şimdi Bodrum’dayım. Geceleri sitenin içine yaban domuzları iniyor. Karanlığın içinden çıktıklarında çocukluğumun o yuvarlak, sevimli hayvanlarından hiçbir iz taşımıyorlar. İri, sert, ürkütücü… İnsana sanki kendi topraklarından sürülmüş de geri dönmüşler gibi bakıyorlar.
Belki de bizim korkumuz, biraz suçlulukla karışık. Önce onların ormanına evlerimizi kuruyoruz. Yollarımızı geçiriyor, ışıklarımızı yakıyor, duvarlarımızı yükseltiyor, çöplerimizi bırakıyoruz. Sonra bir gece, yiyecek ararken kapımızın önüne geldiklerinde onları istilacı sayıyoruz.
Bizim dünyamızda domuz zaten mesafeli bir hayvandır. Dinimizde haramdır; dilimizde “domuz gibi” sözü çoğu zaman bir öfkenin, bir hakaretin karşılığıdır. Ama insanın içindeki kötülüğü hayvanlara yüklemek de ne kolay. Hayvan açsa yiyecek arar; korkarsa kaçar ya da saldırır; yaşam alanı daralırsa başka bir yol bulmaya çalışır. Onun hırsı yoktur. O, yalnızca hayatta kalır.
George Orwell’in Hayvan Çiftliği’ndeki domuzları düşündüm. Başlangıçta eşitlik için yola çıkarlar; sonra gücün kokusu üzerlerine siner. Yavaş yavaş insanlara benzerler. Belki Orwell’in asıl sorusu şudur: İnsanı zalim yapan, sahip olduğu şeyler mi; yoksa kendini her şeyin sahibi sanması mı?
Bir de Prenses Mononoke’nin yaralı, öfkeli yaban domuzları var. Orman küçüldükçe onların öfkesi büyür. Kötü oldukları için değil; sıkıştıkları için. İçinden geçecekleri patikalar, başlarını sokacakları ağaç gölgeleri, yiyecek bulacakları topraklar eksildikçe, insanlara daha da yaklaşırlar.
Bodrum gecelerinde gördüğüm domuzlar da belki intikam yemini etmiyorlar. Belki sadece yaşamın kendilerine bıraktığı son dar koridordan geçiyorlar.
Bugün İstanbul’u su basarken bu düşünce daha da ağırlaşıyor. Dere yataklarını kapatan, toprağın nefesini kesen, her boşluğu betona çeviren bizler değil miyiz? Sonra yağmur, unuttuğumuz bütün yolları bulup evlerimize dolunca şaşırıyoruz. Sanki felaket gökten inmiş gibi… Oysa bazen felaket, yıllardır elimizle ördüğümüz duvarların arkasında büyüyor.
Belki üç küçük domuz masalını yeniden okumak gerekir. Çünkü bugün saman, tahta ve tuğladan değil; beton, cam ve güvenlik duvarlarından evler kuruyoruz. Her yapıyı sağlam, her sınırı kalıcı sanıyoruz. Oysa kapımıza dayanan kurt artık yalnızca ormandan çıkmıyor. Kimi zaman taşan bir dere, kimi zaman yerinden edilen bir hayvan, kimi zaman da susturduğumuzu sandığımız doğanın geri dönüşü oluyor.
Masalın sonunda evi yıkan şey, dışarıdaki nefes değil; içerideki kibir olabilir.
Belki bu yüzden edebiyat, aynı soruyu farklı kılıklarda tekrar tekrar önümüze koyar. Kafka’nın Dönüşüm’ünde Gregor Samsa bir sabah böceğe dönüşür; fakat asıl dönüşen, ailesinin ona bakışıdır. İnsanlığını kaybeden belki Gregor değil, onu yalnızca işe yaradığı sürece sevenlerdir.
Frankenstein’ın yaratığı da doğuştan canavar değildir; dışlandıkça, adı konulmadan önce bile suçlu ilan edildikçe karanlığa itilir. Mary Shelley’nin yaratığıyla yaban domuzu arasında tuhaf bir akrabalık vardır: İkisi de insanın kurduğu dünyanın dışında bırakılır, sonra o dünyanın korktuğu şeye dönüşür.
Albert Camus’nün Veba’sında salgın yalnızca hastalık değildir; insanların alışkanlıklarını, kayıtsızlıklarını ve birbirlerine karşı sorumluluklarını görünür kılar. José Saramago’nun Körlük romanında ise şehir körleştiğinde, insanın içindeki düzen duygusu da hızla çözülür. Belki felaketler bize yeni bir şey öğretmez; yalnızca bildiğimizi sandığımız şeyleri açığa çıkarır. Duvarların ardında ne kadar medeni, ne kadar kırılgan olduğumuzu gösterir.
Belki asıl soru, “Kurt kim?” değildir.
Asıl soru şudur: Kimin evine girdik de şimdi kendi kapımızda nöbet tutuyoruz?
Yaban domuzları geceleri sitelere indiğinde, belki doğa bize saldırmıyor; yalnızca kaybettiği adresi arıyor. Bizse onun ayak izlerini tehdit, kendi beton izlerimizi medeniyet sayıyoruz.
Bir gün, kurdu dışarıda tutmak için ördüğümüz duvarların içinde domuzun değil, insanın yüzü belirebilir.
O zaman masalın son cümlesi değişir: Evimizi yıkan, dışarıdan gelen hayvan değil; kendimizi dünyanın tek sahibi sanmamızdır.
Acaba Kim Kurt, Kim Domuz?
19:00, 17.10.2026] Aydanbaktir: Kaynakça
* Halliwell, James Orchard. The Popular Rhymes and Nursery Tales of England. 1849.
Üç Küçük Domuz masalının bilinen erken yazılı derlemelerinden.
* Wilde, Oscar. “The Soul of Man under Socialism.” 1891.
* Orwell, George. Hayvan Çiftliği. 1945.
* Miyazaki, Hayao, yönetmen. Pren[ses Mononoke (Mononoke-hime). Studio Ghibli, 1997.
* Kafka, Franz. Dönüşüm. 1915.
* Shelley, Mary. Frankenstein; ya da Modern Prometheus. 1818.
* Camus, Albert. Veba. 1947.
* Saramago, José. Körlük. 1995.
