BU BİR ZARAR DEĞİL
BU, KAMU KAYNAĞININ YER DEĞİŞTİRMESİDİR
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
2025 bilançosunu açıkladı.
Zarar: 1 trilyon 65 milyar TL.
Tek başına bile ağır.
Ama asıl mesele bu değil.
DELİL 1: ÜÇ YILDA 2,574 TRİLYON TL
2023: 818,2 milyar TL
2024: 700,4 milyar TL
2025: 1 trilyon 65 milyar TL
Toplam:
2 trilyon 574 milyar TL.
Bu, Türkiye ekonomisinin yaklaşık
%6,3’üne karşılık geliyor.
Karşılığı açık:
- Eğitim harcamalarının katı
- Yatırım teşviklerinin katı
Bu bir bilanço detayı değil.
Bu, makro bir kırılma.
DELİL 2: KKM GERÇEĞİ
Kur Korumalı Mevduat
2023 ve 2024 zararlarının ana kaynağı:
KKM.
2024 zararının %91’i KKM.
Bu tablo şu soruyu doğurur:
Kur farkını kim ödedi?
Cevap açık:
Kamu.
KRİTİK NOKTA: YÜKÜN ADRESİ
Bu yükün normal adresi:
Hazine ve Maliye Bakanlığı
Ama bu yük
Merkez Bankası’na bırakıldı.
Gerekçe:
Bütçe açığını düşük göstermek.
Bu teknik bir tercih değildir.
Bu, doğrudan politik bir karardır.
DELİL 3: 2025’TE YENİ ZARAR MEKANİZMASI
2025’te tablo değişti.
Zararın kaynağı artık doğrudan para politikası araçları.
- Açık piyasa işlemlerine ödenen faizler
- Zorunlu karşılıklara verilen faizler
- Kamu hesaplarına ödenen faizler
Sonuç açık:
Sistem denge kurmaya çalışırken maliyet üretir hale geldi.
DELİL 4: HAZİNEYE AKMAYAN KAYNAK
Geçmişte:
Merkez Bankası kâr ederdi.
Hazine’ye aktarırdı.
2015–2023 arasında
Bütçe gelirlerinin ortalama %2’si
buradan gelirdi.
Bazı yıllarda: %8,9
Bugün:
Sıfır.
Bu ne demek?
- Bütçe geliri azaldı
- Açık büyüdü
- Yük başka alanlara kaydı
Sonuç değişmez:
Maliyet topluma yansır.
KARŞILAŞTIRMA YANILGISI
Federal Reserve zarar açıkladı.
European Central Bank zarar açıkladı.
Bu bilgi tek başına yanıltıcıdır.
Çünkü zarar tek başına bir sonuç değildir.
Zararın nedeni esastır.
ABD ve Avrupa’da ortaya çıkan zararlar:
- Düşük faiz döneminde alınmış tahvillerin değer kaybı
- Enflasyonu düşürmek için yapılan sert faiz artışları
- Bilançonun bilinçli olarak daraltılması
Bu zararlar:
Bir tercih değil, bir mücadele maliyetidir.
Türkiye’deki tablo farklıdır.
Burada zarar:
- Kur riskinin kamuya yüklenmesi
- Gecikmiş politika değişimleri
- Yüksek faizle denge kurmaya çalışan bir yapı sonucunda oluşmuştur.
ARA HÜKÜM
Her zarar aynı değildir.
Bazısı krizle mücadeledir.
Bazısı krizin sonucudur.
HÜKÜM
Bu tablo küçümsenemez.
Bu tablo geçici değildir.
Bu tablo bir sonuçtur.
Kamu kaynağı yer değiştirmiştir.
Maliyet gizlenmiştir.
Fatura ertelenmiştir.
Karar alınmıştır.
Sonuç doğmuştur.
Sorumluluk ortadadır.
Bu zarar açıklanmıştır.
Bedeli açıklanmamıştır.
Fatura kesilmiştir.
Tahsilat başlamıştır.
Kimseye gösterilmeden yazılan bu maliyet, herkese ödetilmektedir.
Bu bir hata değildir.
Bu bir tercihtir.
Bu tercihin adı yazılmaz.
Ama sonucu herkes tarafından ödenir.
