14.Boğaziçi Film Festivali ve World Decolonization Forum (WDF) iş birliğiyle sinemayı dekolonyal bir perspektiften ele alan “Who Owns the Story? Who Controls the Image?” (Anlatının Sahibi Kim? Görüntüyü Kim Yönetiyor?) başlıklı bir panel düzenlendi.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen 14. Boğaziçi Film Festivali’nde bugün AKM Yeşilçam Sinemasında gerçekleştirilen panelde Kosova’dan yönetmen, senarist, yapımcı Zgjim Terziqi, İspanya’dan film yapımcısı Leire Lopez, Avusturyalı aktris ve seslendirme sanatçısı Sarah Zaharanski, Vietnamlı yönetmen Thien An Nguyen ve Filistin’den yönetmen Ward Kayyal konuşmacı olarak yer aldı. Panelde konuşmacılar kendi tecrübelerinden hareketle sinemada kültürel temsil, kolektif hafıza, yaratıcı özgürlük ve uluslararası film endüstrisindeki güç ilişkileri üzerine değerlendirmelerini paylaştı. Panel Boğaziçi Üniversitesi, Film ve Medya Çalışmaları Enstitüsü Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Cihat Arınç’ın moderatörlüğünde gerçekleşti.
Panelde Farklı Coğrafyaların Sinemadaki Sesi Ele Alındı
Panelin açılış konuşması WDF’nin Bilim Kurulu Başkanı Selçuk Aydın tarafından yapıldı. Aydın, panelin, WDF’nin hedefleri doğrultusunda bilgi üretimi tartışmasını sinemaya taşımayı amaçladığını ifade etti. Aydın, farklı ülkelerden farklı sinema kültürlerini temsil eden konuşmacıların pratik deneyimlerini tartışmanın merkezine almayı amaçladıklarını belirtti. Panelin moderatörü Cihat Arınç da dekolonizasyon kavramının sinema için ne anlama gelebileceğini değerlendirerek panelin bu tür bir tartışma için elverişli bir zemin sunduğunu belirtti. Arınç, “Postkolonyal kavramı sömürgeciliğin sona erdiğini ima ederken, dekolonyalite onun Küresel Güney için süregiden bir durum olduğunu anlatıyor. Sinemayı dekolonize etmek ise henüz tanımı netleşmiş bir kavram değil, bu yüzden hazır cevaplar yerine, bu kavramın sinema için ne anlama gelebileceğini burada birlikte tartışmaya çalışacağız. Sinema yalnızca bir toplumun kolektif belleğini temsil etmez; geçmişi nasıl hatırladığımızı da biçimlendirir. Her yerde resmî tarihler var, ama bastırılmış hikâyeler ve deneyimler de var. Sinema bu yüzden ulusal ve kolektif belleğin sınırlarını aşan karşı-bellekler üretebilir.” dedi.
Panelde küresel sinema endüstrisindeki güç dinamikleri, hangi hikâyelerin görünürlük kazandığı ve alternatif perspektiflere nasıl alan açılabileceği katılımcıların farklı deneyimleri üzerinden tartışmaya açıldı. Küresel film endüstrisinin merkezi olmayan ülkelerden gelen ve sinemanın baskın dili olan İngilizce dışında yapımlara imza atan katılımcılar sinemayı kimin anlatıp kimin anlatıldığını belirleyen bir güç alanı olarak tartışmaya açtı.
İlk uzun metrajlı filmi The Odyssey of Joy’u 2025’te çeken Kosovalı yönetmen Zgjim Terziqi, Avrupa merkezli film ekosisteminin kendi coğrafyasından gelen sinemacılara yaklaşımını değerlendirdi ve fon sağlayan kurumların ve festival çevrelerinin, “gelişmiş ülkeler” dışından gelen hikâyeleri hâlâ savaş, yoksulluk ve ataerkillik imgeleri üzerinden okuduğunu ifade etti. Bu kalıbın dışına çıkmak isteyen sinemacıların ise destek ve görünürlük açısından ciddi bedeller ödediklerini belirtti.
San Sebastián, Sevilla ve Las Palmas film festivallerinde uzun yıllar görev almış, İspanyol yapımcı Leire López ise konuşmasında film endüstrisindeki kurumsal yapıların ilerici söylemlerle kurduğu ilişkiye eleştirel bir bakış getirdi. López, film festivali ekosistemlerinin yüzeyde dekolonyal, feminist ya da çevreci görünerek kendini aklamaya çalıştığını söyledi. Fon bulma sürecinde sinemacıların zaman zaman kurumların duymak istediğini anlatmak zorunda kaldığını belirten López, asıl sorunun festival programcılığında düğümlendiğini vurguladı. Lopez, “Film festivallerinin Batılı organizatörleri, bu bölgeleri egzotikleştiren bir gözle bakmayı sürdürdüğü sürece, hepimiz aynı hiyerarşik yapının içinde sıkışıp kalacağız.” dedi.
Sinemaya 2023’te Wald isimli filmiyle başlayan Avusturyalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı Sarah Zaharanski, konuşmasında oyuncunun yaratım sürecindeki konumunu ve sektörde kalıcı bir dönüşümün koşullarını tartıştı. Tiyatro eğitiminin kendisine bir metin üzerinde söz hakkı talep edecek özgüveni kazandırdığını belirten Zaharanski, oyuncunun rolünün yalnızca kendisine verileni yerine getirmekten ibaret olmadığını vurguladı. Bununla birlikte, bireysel düzeyde kazanılan bu alanın sektörün yapısını değiştirmeye yetmediğine dikkat çekti. Zaharanski “Avrupa’nın sömürgeci geçmişinin hâlâ biçimlendirdiği bir sektörde gerçek bir değişim, Küresel Güney’den ve marjinalleştirilmiş kesimlerden gelen seslerin karar masasında doğrudan yer almasını gerektiriyor.” dedi.
2026 yılında Cannes’da kısa filmi The Dream Is a Snail ile yarışan Vietnamlı yönetmen Thien An Nguyen, konuşmasında Vietnam sinemasının uluslararası arenada hangi hikâyelerle özdeşleştirildiğini ve bu özdeşleşmenin yarattığı beklentileri sorguladı. Nguyen’e göre çağdaş Vietnamlı gençleri sinemanın merkezine almak başlı başına dekolonyal bir tercih: “Filmimde bugünün gençlerine odaklanmak, kendi başına bir dekolonizasyon biçimi; çünkü bu, Vietnam sinemasının hep Vietnam Savaşı’nı ya da onun ardından yaşananları anlatması gerektiği beklentisinden kopmak demek”. Vietnam’ın, Batılı festival izleyicilerinin aşina olduğu şiirsel ve düşük tempolu sinemasına kendisinin de hayranlık duyduğunu belirten Nguyen, bununla birlikte kendi kuşağının bugün yaşadıklarını canlı ve çağdaş bir anlatıyla aktarmak için hicvi seçtiğini anlattı.
Panelde son sözü Filistinli yönetmen Ward Kayyal aldı. Kayyal, İsrail’in 1948’den bu yana Beyrut’tan Batı Şeria’ya, Gazze’den 1948’de işgal edilen topraklara kadar Filistin arşivlerini çalarak ya da yakarak, Filistinlilerin kimliğini ve işgalin kökenlerini kanıtlayabilecek her türlü belgeyi ortadan kaldırmaya çalıştığını ifade etti. Kayyal, Filistin topraklarında film üretim koşullarının bile işgalin belgesi olduğunu belirterek sinemanın politik bir arşivlendirme işlevi gördüğünü söyledi. Kayyal, “Bizim için arşiv geçmiş, şimdi ve gelecektir; kapitalist denetimden ve sömürgeci çerçevelemeden kurtarılması gereken yaşayan bir temeldir. Hikâyelerimizi, bizim adımıza konuşmaya çalışanların tekelinden özgürleştirmeli ve hakikati kendi merceklerimizden yeniden sahiplenmeliyiz.” dedi.
