Menopoz dönemi, kadın hayatında hem fiziksel hem de hormonal açıdan büyük dönüşümlerin yaşandığı doğal ve olgun bir dönemin kapılarını aralar. Sıcak basmaları veya uyku değişiklikleri bu sürecin en bilinen eşlikçileridir; peki ya gözle görülmeyen ama sessizce ilerleyen o en büyük risk? Osteoporoz, yani kemik erimesi. En sık karşılaşılan tablolardan biri, menopoz sonrasında ani bir düşüşle kırılan el bilekleri, kalçalar veya omurgalardır. Çoğu kişi “Hiçbir şeyim yoktu, bir anda kemiğim kırıldı” der. Oysa kemik kaybı bir günde olmaz; kemiklerimiz sürekli yenilenen canlı dokulardır. Osteoklast adı verilen hücreler eski dokuyu yıkarken, osteoblastlar yeni kemik oluşumunu sağlar. Östrojen hormonu ise kemik yıkımını baskılayan en önemli kalkanımızdır. Menopozla birlikte bu kalkanın çekilmesi dengeleri değiştirir; özellikle ilk yıllarda hızlanan kemik kaybı, sağlam bir iskelet mimarisini zamanla daha kırılgan hâle getirir. Ağrı yapmadığı için de hastalık çoğu zaman ilk kırığa veya omurga çökmelerine bağlı boy kısalması ve kamburlaşmaya kadar fark edilmez. Menopozun yanı sıra ileri yaş, aile öyküsü, düşük vücut ağırlığı, sigara, hareketsizlik veya uzun süreli kortizon kullanımı gibi risk faktörleriyle derinleşen bu süreci doğru yönetmek hayati önem taşır.
Kemik sağlığını korumanın temelinde yeterli beslenme ve doğru hareket yer alır. Kalsiyum kemiklerin ana tuğlasıdır; süt ürünleri, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve badem diyetinize mutlaka eşlik etmelidir. Ancak kalsiyum bağırsaklardan ne kadar zengin alınırsa alınsın, D vitamini olmadan kana karışamaz ve kemiklere yerleşemez. Magnezyum ve K2 vitamini de kalsiyumun damarlara değil doğrudan kemiğe yönlendirilmesinde kilit rol oynar. Fakat en sık karşılaşılan yanılgılardan biri, gelişigüzel kalsiyum ve D vitamini takviyesi almaktır. Yüksek doz takviye kemikleri daha güçlü yapmaz; aksine böbrek taşı veya damar kireçlenmesi gibi sorunlara yol açabilir. Takviye kararı uzman hekim tarafından beslenme şekliniz, böbrek fonksiyonlarınız ve kan düzeylerinize göre verilmelidir. Ayrıca kalsiyum takviyelerinin levotiroksin (tiroit ilacı), demir preparatları ve bazı antibiyotiklerin emilimini engellediği unutulmamalı, kullanım saatleri uzman gözetiminde planlanmalıdır. Egzersiz tarafında ise kemikler yer çekimine karşı direnç gösterdikçe güçlenir. Haftada 3-4 gün yapılan tempolu yürüyüşler ve hafif direnç egzersizleri kemik yapımını tetiklerken; yoga ve pilates gibi denge çalışmaları ileri yaşta hayat kurtaran düşmeme becerisini kazandırır.
Osteoporozun erken dönemde belirlenmesinde DEXA (çift enerjili X-ışını absorbsiyometrisi) ile kemik mineral yoğunluğu ölçümü temel yöntemdir. Özellikle 65 yaş ve üzerindeki kadınlarda kemik yoğunluğu ölçümü önerilir. Daha genç menopoz sonrası kadınlarda ise osteoporoz açısından risk faktörleri bulunması durumunda ölçüm yapılması değerlendirilir. DEXA ölçümünde T-skorunun -2,5 veya altında olması osteoporoz tanısı için kullanılan temel kriterlerden biridir. Ancak kırık riski değerlendirilirken kemik yoğunluğunun yanı sıra kişinin yaşı, önceki kırık öyküsü ve diğer klinik risk faktörleri de dikkate alınmalıdır. Yaşam tarzı değişikliklerinin yetersiz kaldığı yüksek riskli durumlarda ise hekiminiz ilaç tedavisi planlayabilir.
Menopoz sonrasında kemik kaybı yaşlanmanın kaçınılmaz bir kaderi değildir. Kemik sağlığının ne tek başına bir kalsiyum hapına sığdırılabileceği ne de kulaktan dolma ilaç kullanımıyla korunabileceği unutulmamalıdır. Doğru beslenme, bilinçli takviye kullanımı, düzenli egzersiz ve doğru medikal tedaviyle hayata son derece sağlam ve güvenle basmaya devam edebilirsiniz.
Sağlıkla kalınız…
