Uçuk, en sık Herpes simpleks virüs tip 1 (HSV-1) kaynaklı, sinir hücrelerine yerleşerek yaşam boyu vücutta kalabilen viral bir enfeksiyondur. İlk temas sonrası virüs tamamen yok olmaz; sinir hücrelerinde latent yani uykuda bekler. Bağışıklık sistemi zayıfladığında, stres arttığında ya da vücut farklı bir yük altına girdiğinde HSV-1 yeniden aktive olur ve dudak çevresinde ağrılı, içi sıvı dolu kabarcıklar şeklinde ortaya çıkar. Oluşturduğu ağrı, yanma ve kozmetik rahatsızlık yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyebilir.
Uçuk direkt temasla kolayca bulaşır. Öpüşme, aynı çatal-kaşık ya da bardak kullanımı, ortak havlu kullanımı, ruj veya dudak nemlendiricisi v.b. paylaşılması bulaşmada önemli rol oynar. Aktif lezyon döneminde bulaşıcılık daha yüksektir ancak belirti olmasa bile virüs taşınabilir. Dünya genelinde toplumun büyük bir kısmı HSV-1 taşımaktadır ve birçok kişi belirti göstermediği için bunun farkında değildir. Uçuğun hiç çıkmamış olması virüsün vücutta olmadığı anlamına gelmez; kişi virüsü genç yaşta almış, belirtileri ise yıllar sonra ortaya çıkmış olabilir.
Kış aylarında uçukların sık görülmesinin birkaç nedeni vardır. Soğuk hava ve şiddetli rüzgâr dudak bariyerini kurutarak çatlaklara neden olur ve bu durum virüsün aktive olması için uygun bir zemin hazırlar. Üst solunum yolu enfeksiyonları, ateşli hastalıklar ve artan fiziksel stres bağışıklık sistemini geçici olarak baskılar. Bu durum HSV-1’nin yeniden çoğalmasına fırsat verir. Uçuk genellikle dudakta yanma, karıncalanma veya gerginlik hissiyle başlar. Bu erken dönemde müdahale edilirse lezyonun şiddeti azaltılabilir. Antiviral (virüse karşı etkili) içerikli kremler prodrom (belirtilerin başlamasından önceki erken evre) döneminde daha etkilidir. Sık tekrarlayan vakalarda hekim kontrolünde ağızdan antiviral tedavi gerekebilir.
Uçuğun tekrarlamasını önlemek için bağışıklık sisteminin desteklenmesi önemlidir. Dengeli beslenmek, yeterli su içmek ve düzenli uyumak koruyucu etki sağlar. Önleyici olarak dudak bariyerini korumak gerekir. Soğuk ve rüzgârlı havalarda nemlendirici ve tercihen SPF içeren dudak ürünleri kullanılmalıdır. Aktif lezyon (hasarlı doku) varken temas sonrası eller mutlaka yıkanmalıdır.
Uçuk yaşam boyu taşınabilen bir virüsün dışa yansımasıdır; ancak tetikleyicileri tanımak, erken dönemde müdahale etmek ve bağışıklığı güçlü tutmak atakların sıklığını ve şiddetini önemli ölçüde azaltabilir. Kış aylarında uçuk artışı kader değildir.
Sağlıkla kalınız…
