VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Rudi Matthee’nin kaleme aldığı “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü” adlı kitabı okurlarla buluşturuyor. Bu kapsamlı çalışma Safevi çöküşünü basit bir yozlaşma anlatısına indirgemeden, devlet, toplum, ekonomi ve askerî yapı arasındaki tarihsel kökleri olan gerilimler üzerinden yeniden kurguluyor. Böylece yalnızca Safevi hanedanının sonunu değil, İran tarihinin müteakip iki asrını belirleyecek krizler döneminin kökenlerini anlamak için de bir çerçeve sunuyor.
VakıfBank Kültür Yayınları’nın (VBKY) tarih kitaplığı, Rudi Matthee’nin kaleme aldığı, Aykut Mustak’ın dilimize çevirdiği “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü” ile genişlemeye devam ediyor. Tarihçiler, Safevi İmparatorluğu’nun gerileme ve çöküşünü, imparatorluğun son asrındaki siyasî durgunluk, saraydaki yozlaşma ve ahlaki çözülmenin kaçınılmaz sonucu olarak değerlendiriyor. Rudi Matthee ise bu yerleşik anlatıya karşı çıkıyor. Ona göre Safevilerin gerilemesi ve çöküşü, doğrusal bir hikâyeden ziyade; coğrafi kırılganlıklar, aşiret yapıları, sınırlı ekonomik imkânlar, saray siyaseti, taşra güçleri ve askerî-mali tercihler arasındaki hassas dengelerin bir kriz anında köklü değişimlere yol açtığı karmaşık bir süreç olarak şekilleniyor. Safevi düzeni, merkezî ve yekpare bir yapıdan çok, sürekli müzakere edilen kırılgan ittifaklar ağı olarak varlık gösteriyor. Bu ağ, on yedinci yüzyılın sonlarına doğru siyasal birliği sürdürme kapasitesini kaybediyor ve imparatorluk parçalanmaya başlıyor. Sarayına kapanan ve giderek taşradan kopan şah; merkez ile eyaletler arasındaki bağların zayıflaması, ordunun ihmal edilmesi, kısa vadeli para politikaları, hizipçilik ve yolsuzluk karşısında etkisiz kalan yönetimle birlikte, mevcut yapısal sorunların daha da derinleşmesine yol açıyor. Safevi İran’ı, sınırlarını Osmanlı ve Afgan baskılarına karşı savunamayacak kadar zayıflamış bir askerî yapı ile krizi yönetmekte zorlanan bir merkezî idare arasında sıkışıp kalıyor. Afgan kabilelerinin 1722’de Isfahan’a girmesi ise bu uzun birikimin dramatik sonucu olarak ortaya çıkıyor. “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü”, Safevi çöküşünü basit bir yozlaşma anlatısına indirgemeden, devlet, toplum, ekonomi ve askerî yapı arasındaki tarihsel köklere sahip gerilimler üzerinden yeniden ele alıyor. Kitap, böylece yalnızca Safevi hanedanının sonunu değil, İran tarihinin sonraki iki asrını belirleyecek krizler döneminin kökenlerini anlamak için de kapsamlı bir çerçeve sunuyor.
