Bir kadının akademiden iş dünyasına, kurumsal dönüşümden sosyal girişimciliğe uzanan yolculuğu üzerine…
Bazı yıldönümleri yalnızca geçmişi kutlamak için değildir. Bazen geçen yıllara bakarken insan kendi yolculuğunu da yeniden değerlendirir. Neyi başardığını, hangi düşüncelerinin değiştiğini, nelerden vazgeçmediğini ve bütün bu yılların sonunda geriye ne bırakmak istediğini sorgular. Güncel Kadın’ın 15. yılı da benim için böyle bir düşünme fırsatı. Çünkü bir yayın kuruluşunun yıllar içinde büyümesiyle bir insanın mesleki ve düşünsel gelişimi arasında sandığımızdan daha güçlü bir benzerlik var: İkisi de süreklilik, emek, değişime uyum sağlama ve her şeye rağmen söyleyecek yeni bir söz bulabilme meselesidir.
Yıllar içinde farklı sektörlerde, farklı kurumlarda ve birbirinden oldukça farklı insanlarla çalışma fırsatım oldu. İş dünyasının yönetim masalarında da bulundum, eğitim ortamlarında da. Kurumsal yapıların nasıl büyüdüğünü, nasıl tıkandığını, bazen çok küçük bir yönetim hatasının nasıl büyük sonuçlar doğurduğunu, bazen de doğru zamanda alınan bir kararın bir kurumun geleceğini nasıl değiştirdiğini gözlemledim. Fakat bütün bu deneyimlerden geriye kalan en önemli düşüncem şu oldu: Bir kurumun gerçek gücü sahip olduğu kaynaklardan önce, o kaynakları yöneten insanın niteliğinde saklıdır.
Bugün Yönetim ve Organizasyon alanında doktora derecesine sahip bir akademisyen, yönetim danışmanı, sosyal girişimci ve yazar olarak çalışmalarımı sürdürürken birbirinden bağımsız gibi görünen bütün bu alanları aynı düşünce etrafında buluşturuyorum: İnsan potansiyelini ortaya çıkarmak, kurumsal kapasiteyi geliştirmek ve kalıcı değer üretmek.
Çünkü benim için başarı yalnızca bir unvana ulaşmak, bir kurum kurmak ya da bir projeyi tamamlamak değil. Başarı, bilgi ve deneyimin başka insanların hayatında, bir işletmenin geleceğinde veya toplumun ihtiyaç duyduğu bir alanda somut karşılık bulabilmesidir.
Bir insanın başarısını yalnızca geldiği yerle değil, bulunduğu yerden neleri değiştirebildiğiyle değerlendirmek gerektiğine inanıyorum.
Akademiden iş dünyasına: Bilgiyi uygulamaya dönüştürmek
Mesleki yolculuğumun önemli bir bölümünü yönetim, organizasyon, insan kaynakları, kurumsal yapılanma ve stratejik karar süreçleri oluşturuyor. Farklı sektörlerde edindiğim deneyimler, bana işletmelerin yalnızca finansal tablolarla anlaşılamayacağını öğretti. Bir şirketin bilançosu güçlü olabilir; ancak çalışanlar arasında güven yoksa, yöneticiler sorumluluklarını doğru paylaşamıyorsa, karar mekanizmaları sağlıklı işlemiyorsa veya kurumun geleceğine ilişkin ortak bir yön duygusu bulunmuyorsa görünürdeki başarı uzun vadede kırılgan hale gelebilir.
Akademik çalışmalarımı da bu sorular üzerine inşa ettim. Afyon Kocatepe Üniversitesi’nde Yönetim ve Organizasyon alanında tamamladığım doktora çalışmamın başlığı, “Karşılıklılık Normunun Örgütsel Vatandaşlık Davranışlarına Etkisi: Zaman Yöneliminin Düzenleyici Rolü” idi. İlk bakışta akademik bir araştırma konusu gibi görünen bu mesele, aslında iş hayatının çok temel bir sorusuna dayanıyor: İnsanlar bir kuruma neden yalnızca görev tanımlarının gerektirdiği kadar değil, daha fazlasını vermek ister?
Bir çalışan neden arkadaşına destek olur? Neden kurumunun sorunlarını kendi sorunu gibi sahiplenir? Neden bazı insanlar karşılık beklemeden sorumluluk üstlenirken bazıları yalnızca kendilerinden isteneni yerine getirir? Ve en önemlisi, kurumlar bu gönüllü katkıyı nasıl koruyabilir?
Bu soruların cevapları yalnızca insan kaynakları departmanlarını ilgilendirmiyor. Liderlik anlayışını, kurum kültürünü, çalışan bağlılığını, performansı ve sürdürülebilir başarıyı doğrudan etkiliyor.
Akademik çalışmalarımda örgütsel vatandaşlık davranışının yanı sıra kayırmacılık, nepotizm, sosyal sermaye, teknoloji liderliği ve stratejik insan kaynakları yönetimi gibi konular üzerinde de durdum. Çünkü kurumların karşılaştığı sorunları yalnızca görünen sonuçlarıyla değil, bu sonuçları ortaya çıkaran örgütsel ilişkilerle birlikte değerlendirmek gerektiğine inanıyorum.
Bir kurumun en pahalı hatası bazen yanlış yatırım değil, doğru insanı yanlış yönetmektir.
İş dünyasında yıllardır karşılaştığım temel sorunlardan biri de akademik bilgiyle yönetim pratiği arasındaki mesafe. Üniversitelerde tartışılan kavramlar ile işletmelerin günlük kararları çoğu zaman birbirinden ayrı dünyalar gibi ele alınıyor. Oysa bilimsel bilgi, yalnızca makalelerde ve tezlerde kaldığında toplumsal etkisinin önemli bir bölümünü kaybediyor.
Benim mesleki yaklaşımım bu mesafeyi azaltmak üzerine kurulu. Teoriyi uygulamayla, veriyi yönetim sezgisiyle, insan davranışını organizasyon tasarımıyla bir araya getirmek. Bir şirketin sorunlarını anlamaya çalışırken yalnızca neyin yanlış gittiğini değil, neden yanlış gittiğini ve bunun nasıl sürdürülebilir biçimde düzeltilebileceğini sorgulamak.
Beyond To Human: İnsanın ötesine değil, insanın potansiyeline bakmak
Beyond To Human R.M.C., mesleki birikimimi kurumsal dönüşüm yaklaşımıyla bir araya getirdiğim çalışma alanım. Burada yönetim danışmanlığını yalnızca bir işletmeye dışarıdan öneriler sunmak olarak görmüyorum. Benim için danışmanlık, bir kurumun mevcut durumunu doğru okumak, görünmeyen risklerini belirlemek, karar süreçlerini analiz etmek ve geleceğe yönelik uygulanabilir bir yol haritası geliştirmektir.
Bir işletme büyürken neden yönetilemez hale gelir? Aile şirketlerinde kurumsallaşma neden bazen kuşaklar arası çatışmaya dönüşür? İyi çalışanlar neden kurumlarından ayrılır? Performans sistemleri neden kimi zaman motivasyon yaratmak yerine güvensizlik üretir? Şirketler kriz dönemlerinde neden aynı hataları tekrarlar?
Bu soruların her biri yönetim ve organizasyon disiplininin merkezindedir.
Beyond To Human çatısı altında kurumsal analiz, organizasyon tasarımı, insan kaynakları sistemleri, süreç yönetimi, performans, risk değerlendirmesi, yeniden yapılanma ve stratejik dönüşüm gibi alanlarda geliştirdiğim yaklaşımın temelinde bir düşünce bulunuyor: Sorunu doğru teşhis etmeden yapılan değişim, çoğu zaman yalnızca sorunun yerini değiştirir.
Bir şirkete yeni bir organizasyon şeması çizmek kolaydır. Zor olan, o şemanın içinde çalışan insanların neden birbirleriyle uyumlu çalışamadığını anlamaktır. Yeni performans göstergeleri belirlemek mümkündür. Asıl mesele, bu göstergelerin adil, anlaşılır ve kurumsal hedeflerle uyumlu olup olmadığıdır. Dijital dönüşüm yatırımı yapmak da mümkündür. Fakat kötü tasarlanmış bir süreci teknolojiyle hızlandırmak, her zaman daha iyi bir yönetim anlamına gelmez.
Bu nedenle kurumsal dönüşümün merkezinde insanı tutuyorum. Teknolojiyi, finansı, süreçleri ve stratejiyi insan davranışından bağımsız değerlendirmiyorum. Çünkü en gelişmiş yönetim modeli bile onu uygulayacak insanların güveni, yetkinliği ve katılımı olmadan sürdürülebilir başarı üretemez.
İş dünyasının geleceğinde de bu yaklaşımın daha fazla önem kazanacağına inanıyorum. Yapay zekâ, otomasyon, sürdürülebilirlik yükümlülükleri ve değişen iş gücü beklentileri, şirketleri yalnızca yeni teknolojiler kullanmaya değil, yönetim anlayışlarını yeniden düşünmeye zorluyor.
Geleceğin güçlü kurumları yalnızca teknolojiye yatırım yapanlar değil, teknolojiyi insanın yetkinliğiyle buluşturabilenler olacak.
Anneden Anneye Destek Derneği: Sosyal sorumluluğun ötesinde bir güçlenme modeli
Mesleki hayatımın benim için en anlamlı alanlarından biri de kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı olduğum Anneden Anneye Destek Derneği.
2016 yılından bu yana sürdürdüğümüz çalışmalar, toplumsal sorunlara yalnızca yardım odaklı değil, güçlenme ve sürdürülebilirlik perspektifinden bakmam gerektiğini daha da derinleştirdi.
Çünkü bir kadına destek olmak yalnızca o günkü ihtiyacını karşılamak değildir. Onun yeniden ekonomik hayata katılabilmesi, kendi kararlarını verebilmesi, mesleki yetkinlik kazanabilmesi ve geleceğini daha bağımsız biçimde planlayabilmesi için koşullar oluşturmak da gerekir.
Bir kadına yapılan en kalıcı destek, yalnızca bugünkü yükünü hafifletmek değil, yarın kendi hayatını yönetebilme gücünü artırmaktır.
Dernek çatısı altında dezavantajlı kadınlar, yalnız anneler, şiddete maruz kalmış kadınlar, çocuklar ve ekonomik güçlük yaşayan ailelere yönelik sosyal destek, eğitim, istihdam ve farkındalık çalışmalarına odaklandık. Yerel yönetimler, kamu kurumları, üniversiteler ve farklı paydaşlarla geliştirilen iş birlikleri, sosyal girişimciliğin ne kadar geniş bir etki alanı oluşturabileceğini gösterdi.
Ankara Büyükşehir Belediyesiyle ilişkili kadın istihdamı çalışmalarından yalnız annelerin mesleki ve ekonomik güçlenmesine yönelik projelere, Gazi Üniversitesi iş birliklerinden kadınların haklarına erişimini ve iş hayatına katılımını destekleyen faaliyetlere kadar farklı alanlarda çalışma yürüttük. Kadın istihdamına yönelik programlarımızda eğitim, yönlendirme ve iş gücüne katılım süreçlerini birlikte ele aldık.
Bu çalışmalar bana önemli bir şeyi tekrar tekrar hatırlattı: Toplumsal sorunların çözümünde iyi niyet değerlidir ama tek başına yeterli değildir. Planlama, organizasyon, kaynak yönetimi, paydaş iş birliği ve sonuçların izlenmesi gerekir.
Bir sosyal sorumluluk projesi de tıpkı bir işletme gibi iyi yönetilmek zorundadır. Çünkü burada başarısız bir organizasyonun bedelini yalnızca kurum değil, desteğe ihtiyaç duyan insanlar ödeyebilir.
Kadın girişimciliğini ve kadın istihdamını bu nedenle birbirinden ayrı düşünmüyorum. Ekonomik bağımsızlık, kadınların hayatındaki pek çok kararın niteliğini etkileyen temel unsurlardan biridir. Bir kadının kendi gelirini elde edebilmesi, yalnızca ekonomik değil, sosyal ve kişisel karar alanını da genişletebilir.
Elbette her kadının ihtiyacı aynı değildir. Kimi mesleki eğitime, kimi çocuk bakım desteğine, kimi hukuki bilgilendirmeye, kimi iş bağlantılarına ihtiyaç duyar. Etkili sosyal projeler, herkese aynı çözümü sunmak yerine gerçek ihtiyaçları anlamakla başlar.
Benim için kadın liderliği de tam burada anlam kazanıyor. Liderlik yalnızca bir kadının yönetici olması değildir. Kendi bilgi ve deneyimini başka kadınların önündeki engelleri azaltmak için kullanabilmesidir.
Kadın liderliği: Görünür olmaktan daha fazlası
Kadınların iş dünyasında daha fazla yer almasını konuşurken çoğu zaman sayılara odaklanıyoruz. Kaç kadın yönetici var, kaç kadın girişimci şirket kurdu, kaç kadın karar mekanizmalarında temsil ediliyor? Bunlar elbette önemli göstergeler. Ancak yalnızca temsil sayısının artması, yönetim kültürünün kendiliğinden değişeceği anlamına gelmiyor.
Ben kadın liderliğini farklı bir yerden değerlendiriyorum.
Kadınların yönetimdeki varlığının, kurumların karar alma süreçlerine, çalışma kültürüne ve fırsat eşitliği anlayışına nasıl yansıdığıyla ilgileniyorum. Bir kadının yükselmesi önemli. Fakat o kadın yükseldiğinde başka kadınların önündeki kapılar biraz daha açılıyor mu? Kurumda liyakat güçleniyor mu? Genç çalışanlar kendilerini daha güvenli ifade edebiliyor mu? Farklı görüşler karar süreçlerinde karşılık buluyor mu?
Bunlar benim için liderliğin daha anlamlı ölçütleri.
Kendi mesleki yolculuğumda akademik çalışmaları, yönetim danışmanlığını, eğitim faaliyetlerini, sosyal girişimciliği ve yazarlığı bir arada sürdürmemin nedeni de bu alanların birbirini beslediğine inanmam. Bir kurumun yönetim sorununu analiz ederken edindiğim deneyim, sosyal projelerde daha doğru organizasyon modelleri geliştirmeme yardımcı oluyor. Sahada karşılaştığım insan hikâyeleri, akademik kavramların gerçek hayattaki karşılığını görmemi sağlıyor. Yazmak ise bütün bu deneyimleri daha geniş bir düşünce alanına taşıma fırsatı sunuyor.
Kadın liderliği benim için yalnızca masada bir sandalye kazanmak değil, o masada alınan kararların niteliğine katkıda bulunmaktır.
Yazmak, düşünce üretmek ve kamusal sorumluluk
Yazarlık, mesleki kimliğimin önemli parçalarından biri haline geldi. Çünkü bazı sorunlar yalnızca danışmanlık toplantılarında, akademik yayınlarda veya konferans salonlarında tartışıldığında yeterince görünür olmuyor.
Kadınların çalışma hayatındaki görünmez emeği, kurumsal adalet, eğitim, çocukların güvenliği, dijital dönüşüm, yapay zekâ, toplumsal şiddet ve girişimcilik gibi konuları ele alırken amacım yalnızca bir görüş ifade etmek değil. Okurun alıştığı bir meseleye farklı açıdan bakabilmesini sağlamak.
Örneğin yapay zekâyı konuşurken yalnızca teknolojinin neler yapabildiğini değil, küçük işletmelerin organizasyon kapasitesini nasıl dönüştürebileceğini sorguluyorum. Kadın girişimciliğini ele alırken yalnızca başarı hikâyelerini değil, finansmana erişimi, zaman yönetimini ve görünmeyen bakım sorumluluklarını da değerlendiriyorum. Çocukların okulda karşılaştığı şiddeti yazarken yalnızca olayları değil, erken uyarı mekanizmalarını, ailelerin sorumluluğunu ve eğitim sisteminin önleyici kapasitesini tartışıyorum.
Çünkü bana göre iyi bir köşe yazısı yalnızca düşündürmemeli; okurun zihninde yeni bir soru ve mümkünse bir çözüm ihtimali bırakmalıdır.
Güncel Kadın ile yollarımın kesişmesi de bu açıdan anlamlı. Kadınların yalnızca sorunlarının değil, fikirlerinin, uzmanlıklarının ve topluma sunabilecekleri çözümlerin de görünür olması gerektiğine inanıyorum. Kadınların sesine yer veren yayıncılık alanları, farklı disiplinlerden gelen düşüncelerin okurla buluşmasına katkı sunuyor.
Güncel Kadın’ın 15. yılı vesilesiyle bu emeği kutlarken, bir yayın kuruluşunun gelecekteki değerini de aynı ölçütle değerlendirmek gerektiğini düşünüyorum: Kaç yıl yayın yaptığı kadar, hangi düşüncelere alan açtığı ve toplumsal tartışmalara nasıl katkı sunduğu da önemlidir.
Gelecek: Daha büyük unvanlar değil, daha güçlü etki alanları
Bugün geldiğim noktada mesleki hedeflerimi yalnızca daha fazla proje yürütmek veya daha büyük kurumlarla çalışmak üzerinden tanımlamıyorum. Elbette akademik üretimi, kurumsal danışmanlık çalışmalarını ve iş birliklerini geliştirmek önemli. Ancak benim için esas mesele, bu çalışmaların birbirini tamamlayan bir değer üretim modeline dönüşmesi.
Türkiye’de işletmelerin kurumsallaşma ihtiyacı, kadınların ekonomik hayata katılımı, gençlerin değişen iş gücü piyasasına hazırlanması, sürdürülebilir yönetim ve teknolojiyle dönüşen organizasyon yapıları üzerinde çalışılması gereken önemli alanlar.
Özellikle yönetim ve organizasyon disiplininin önümüzdeki yıllarda yalnızca işletmeler açısından değil, sosyal girişimler, sivil toplum kuruluşları ve eğitim kurumları açısından da daha belirleyici olacağını düşünüyorum.
Çünkü kaynakların sınırlı, beklentilerin yüksek ve değişimin hızlı olduğu bir dünyada iyi yönetim artık bir tercih değil, sürdürülebilirliğin temel koşullarından biri.
Beyond To Human ile geliştirmek istediğim yaklaşım da bu anlayışa dayanıyor: Kurumlara yalnızca mevcut sorunlarını çözmeleri için değil, gelecekte karşılaşabilecekleri değişimlere hazırlanabilmeleri için de katkı sunmak. İnsan kaynakları sistemlerinden organizasyonel dönüşüme, stratejik planlamadan yönetim kapasitesinin geliştirilmesine kadar birbirini tamamlayan alanlarda bilimsel bilgiyi uygulanabilir çözümlerle buluşturmak.
Anneden Anneye Destek Derneği ile sürdürmek istediğim çalışmalar ise aynı düşüncenin toplumsal karşılığı. Kadınların ve çocukların hayatında yalnızca geçici rahatlama değil, kalıcı güçlenme olanakları oluşturabilmek.
Akademik çalışmalarımda sorduğum sorular, iş dünyasında çözmeye çalıştığım problemler ve sosyal projelerde karşılaştığım ihtiyaçlar aslında aynı noktada birleşiyor: İnsanların sahip oldukları potansiyeli hangi koşullarda daha iyi ortaya koyabildikleri.
Yıllar bana başarı hakkında önemli bir şey öğretti. İnsan bazen bir projeyi tamamlar, bir hedefe ulaşır, bir unvan kazanır ve yoluna devam eder. Fakat zaman geçtikçe bunların hepsinden daha önemli bir soru belirir: Bütün bu deneyimlerle ne yaptınız?
Benim için bu sorunun cevabı, bilgiyi yalnızca kendime ait bir kazanım olarak görmemekte saklı.
Bir yöneticinin daha sağlıklı karar vermesine katkıda bulunmak, bir işletmenin organizasyonel sorunlarını çözmesine yardımcı olmak, bir kadının ekonomik bağımsızlık yolculuğunda yanında olmak, bir gencin kariyerine farklı gözle bakmasını sağlamak veya bir okurun zihninde yeni bir düşünce başlatmak… Bunların her biri mesleki yolculuğumun farklı ama birbirini tamamlayan parçaları.
Gerçek liderlik, insanların size ne kadar ihtiyaç duyduğuyla değil, sizin katkınızla ne kadar güçlenebildikleriyle ölçülmeli.
Güncel Kadın’ın 15. yılını kutlarken kendi yolculuğuma da bu düşünceyle bakıyorum. Geçmişin birikimini geleceğin ihtiyaçlarıyla buluşturabilmek, değişen dünyanın sorularına yalnızca alışılmış cevapları vermemek ve gerektiğinde yeni yöntemler geliştirebilmek…
Bir yayın kuruluşunun 15 yıllık yolculuğu da bir insanın mesleki gelişimi de bana aynı gerçeği hatırlatıyor: Süreklilik değerlidir; ancak asıl önemli olan, geçen yılların bizi nasıl dönüştürdüğüdür.
Çünkü zaman tek başına kimseyi ileri taşımaz. İnsanı ileri taşıyan, zamanın içinde ürettikleri, öğrendikleri, değiştirdikleri ve geride bıraktığı izlerdir.
Benim için fark yaratmak, herkesin baktığı yere bakıp farklı şeyler söylemek değil; herkesin gördüğü bir sorunun çözümü için sorumluluk alabilmektir.
Güncel Kadın’ın 15. yılı kutlu olsun. Kadınların yalnızca hikâyeleriyle değil; bilgileri, uzmanlıkları, üretimleri, girişimleri ve liderlikleriyle de daha fazla görünür olduğu nice yıllara…
Dr. Bahar Zeynep Barut
Yönetim ve Organizasyon Doktoru
Strateji ve Kurumsal Dönüşüm Direktörü | Beyond To Human R.M.C.
Anneden Anneye Destek Derneği Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı
beyondtohuman.com
